ЖАШТАРДА ТАТТУУ СУУСУНДУКТАРДЫ КОЛДОНУУ САЛМАК ИНДЕКСИ ЖАНА УЙКУ САПАТЫНА ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_3_4%20Ачкыч сөздөр:
sugar-sweetened beverages, sleep quality;, PSQI, body mass index, youth, cross-sectional studyАннотация
Шекер кошулган суусундуктар (ШКС) жаштар арасында кеңири колдонулат жана метаболизмдин бузулушуна жана уйку сапатынын начарлашына алып келүүчү фактор катары каралууда. Бирок жаштар арасында мындай суусундуктарды керектөө, уйку сапаты жана дене салмагынын индекси ортосундагы байланыш боюнча маалыматтар чектелүү. Бул изилдөөгө 18-35 жашка чейинки жаш курактагылар киргизилди. ШКС керектөө жыштыгы (газдалган суусундуктар, энергетикалык суусундуктар, таттуу ширелер, таттуу чай/кофе) бааланып, төмөн, орточо жана жогору деңгээлдерге бөлүндү. Уйкунун сапаты Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) шкаласы менен аныкталды, ДСИ антропометриялык көрсөткүчтөрдүн негизинде эсептелди. ШКС керектөөнүн PSQI жалпы баллы жана ДСИ менен байланышы жаш курак, жыныс жана физикалык активдүүлүккө ылайыкташтырылган сызыктуу регрессия аркылуу талданды. ШКС керектөөнүн көбөйүшү уйкунун сапатынын начарлашы менен байланышкан (ылайыкташтырылган β = 0.078; p = 0.013). Аял жынысы жана жогору ДСИ уйкунун сапатынын начарлашы менен өз алдынча байланышкан. Ошондой эле ШКС керектөөнүн жогорулашы ДСИнин өсүшү менен байланышкан (β = 0.34; p < 0.001), ал эми жогорку физикалык активдүүлүк коргоочу таасир көрсөткөн. ШКСни жогору деңгээлде колдонгон топто PSQI нин бардык компоненттери жана ДСИ олуттуу жогору болгон (p < 0.05). ШКС көп колдонуу жаштарда уйкунун сапатынын начарлашы жана ДСИнин жогорулашы менен байланышкан.
Библиографиялык шилтемелер
Жолонбаева, А., Галаутдинов, Р., Орозматов, Т., Турсунбаева, А. (2024). Распространенность употребления энергетических напитков среди студентов медиков. Вестник Ошского государственного университета, (2), 40–51. https://doi.org/10.52754/16948610_2024_2_5
Залова, Т.Б., Алайчиева, Ш.К., Дадабаева, М.Ж. (2025). Взаимосвязь употребления энергетических напитков и развития мочекаменной болезни у молодёжи. Открытый журнал евразийских исследований, 3(3), 8-15. https://doi.org/10.65469/eijournal.2025.3.3.2
Boushey, C., Ard, J., Bazzano, L., Heymsfield, S., Mayer-Davis, E., Sabaté, J., Snetselaar, L.,Van Horn, L., Schneeman, B., English, L. K., Bates, M., Callahan, E., Butera, G., Terry, N., & Bucher Della Torre, S., Keller, A., Laure Depeyre, J., & Kruseman, M. (2016). Sugar-Sweetened Beverages and Obesity Risk in Children and Adolescents: A Systematic Analysis on How Methodological Quality May Influence Conclusions. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 116(4), 638–659. https://doi.org/10.1016/j.jand.2015.05.020
Cappuccio, F. P., Taggart, F. M., Kandala, N. B., Currie, A., Peile, E., Stranges, S., & Miller, M. A. (2008). Meta-analysis of short sleep duration and obesity in children and adults. Sleep, 31(5), 619–626. https://doi.org/10.1093/sleep/31.5.619
Carpi, M. (2025). The Pittsburgh Sleep Quality Index: A brief review. Occupational Medicine, 75(1), 14–15. https://doi.org/10.1093/occmed/kqae121
Chaput, J. P., Visby, T., Nyby, S., Klingenberg, L., Gregersen, N. T., Tremblay, A., ... & Sjödin, A. (2016). Sleep duration and quality: impact on lifestyle behaviors and cardiometabolic health: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 134(18), e367-e386. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000444
Félix, A., & Candeias, A. (2025). Sleep as a Developmental Process: A Systematic Review of Cognitive, Emotional, and Behavioral Outcomes in Children Aged 6–12 Years. Clocks & Sleep, 7(4), 66. https://doi.org/10.3390/clockssleep7040066
Hu, F. B. (2013). Resolved: there is sufficient scientific evidence that decreasing sugar-sweetened beverage consumption will reduce the prevalence of obesity and obesity-related diseases. Obesity Reviews, 14(8), 606–619. https://doi.org/10.1111/obr.12040
Huang, Z., Tong, C., Cheng, R., Tian, K., & Jiang, Y. (2025). Sleep status and its association with dietary habits among children and adolescents in Shandong Province, China: A cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), 1142. https://doi.org/10.1186/s12889-025-22412-0
Lokhandwala, S., & Spencer, R. M. C. (2022). Relations between sleep patterns early in life and brain development: A review. Developmental Cognitive Neuroscience, 56, 101130. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2022.101130
Luger, M., Lafontan, M., Bes-Rastrollo, M., Winzer, E., Yumuk, V., & Farpour-Lambert, N. (2017). Sugar-Sweetened Beverages and Weight Gain in Children and Adults: A Systematic Review from 2013 to 2015 and a Comparison with Previous Studies. Obesity Facts, 10(6), 674–693. https://doi.org/10.1159/000484566
Malik, V. S., Popkin, B. M., Bray, G. A., Després, J. P., & Hu, F. B. (2010). Sugar-sweetened beverages, obesity, type 2 diabetes mellitus, and cardiovascular disease risk. Circulation, 121(11), 1356–1364. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.109.876185
Mayer-Davis, E., Leidy, H., Mattes, R., Naimi, T., Novotny, R., Schneeman, B., Kingshipp, B. J., Spill, M., Cole, N. C., Bahnfleth, C. L., Butera, G., Terry, N., & Obbagy, J. (2020). Beverage Consumption and Growth, Size, Body Composition, and Risk of Overweight and Obesity: A Systematic Review. USDA Nutrition Evidence Systematic Review. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK579053/
Nutrition Evidence Systematic Review. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK578518/
Obbagy, J. (2020). Dietary Patterns and Risk of Type 2 Diabetes: A Systematic Review. USDA
Patel, S. R., & Hu, F. B. (2008). Short sleep duration and weight gain: a systematic review. Obesity, 16(3), 643–653. https://doi.org/10.1038/oby.2007.118
Shahdadian, F., Boozari, B., & Saneei, P. (2023). Association between short sleep duration and intake of sugar and sugar-sweetened beverages: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Sleep Health, 9(2), 159–176. https://doi.org/10.1016/j.sleh.2022.07.006
Shih, Y.-H., Wu, H.-C., Pan, W.-H., & Chang, H.-Y. (2022). The Association Between Frequent Sugar-Sweetened Beverage Intake and Sleep Duration in School Children: A Cross-Sectional Study. Frontiers in Nutrition, 9, 847704. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.847704
von Philipsborn, P., Stratil, J. M., Burns, J., Busert, L. K., Pfadenhauer, L. M., Polus, S., Holzapfel, C., Hauner, H., & Rehfuess, E. (2019). Environmental interventions to reduce the consumption of sugar-sweetened beverages and their effects on health. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 6(6), CD012292. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012292.pub2
Weiss, A., Xu, F., Storfer-Isser, A., Thomas, A., Ievers-Landis, C. E., & Redline, S. (2018). The association of sleep duration with adolescents' fat and carbohydrate consumption. Sleep, 41(5), zsy037. https://doi.org/10.1093/sleep/zsy037
Witek, K., Wydra, K., & Filip, M. (2022). A High-Sugar Diet Consumption, Metabolism and Health Impacts with a Focus on the Development of Substance Use Disorder: A Narrative Review. Nutrients, 14(14), 2940. https://doi.org/10.3390/nu14142940
Wright, M. (2022). Nutrition Assessment. Physician Assistant Clinics, 7(4), 579–587. https://doi.org/10.1016/j.cpha.2022.05.001
Yoong, S. L., Lum, M., Wolfenden, L., Jackson, J., Barnes, C., Hall, A. E., McCrabb, S., Pearson, N., Lane, C., Jones, J. Z., Dinour, L., McDonnell, T., Booth, D., & Grady, A. (2023). Healthy eating interventions delivered in early childhood education and care settings for improving the diet of children aged six months to six years. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 6(6), CD013862. https://doi.org/10.1002/14651858.CD013862.pub2
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Рана Салиева, Мунара Алымкулова , Айжан Мурзалиева, Айжамал Эсенгелди кызы , Динара Салиева, Чынара Эшбаева , Амегха Найр
