СВЕТТИК МАМЛЕКЕТТЕ ДИНИЙ БИЛИМ БЕРҮҮ МАСЕЛЕЛЕРИ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_3_9%20Ачкыч сөздөр:
светтик, дин, диний билим берүү, диний маалымат, КыргызстанАннотация
Батышта модернизация доору башталгандан тартып бүгүнкү күнгө чейин светтик түшүнүгү илимий жана коомдук талкуулардын негизги темаларынын бири болуп келет. Бул принцип заманбап мамлекеттердин негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири болгону менен, аны түшүндүрүүдө бирдиктүү көз караш калыптана элек. Светтиктик ар кандай теориялык жана дүйнө таанымдык өңүттөн, анын ичинде диний көз караштардын негизинде да чечмеленгендиктен, анын мазмунуна карата ар түрдүү түшүнүктөр орун алган. Илимий адабияттарда светтиктик түшүнүгү негизинен секуляризм жана лаицизм концепциялары менен байланыштырылат. Кыргыз Республикасында 2010-жылдагы конституциялык реформа учурунда «светтик» жана «светтиктик» түшүнүктөрүнө кыргыз тилинде так эквивалент табылган эмес. Ушуга байланыштуу Конституцияда мамлекеттин светтик мүнөзү диндин мамлекеттик башкарууга кийлигишпөөсү аркылуу түшүндүрүлгөн. Светтиктик түшүнүгүн ар кандай чечмелөө Кыргыз Республикасында диний билим берүү маселелеринин көп жылдан бери коомдук талкуунун өзөгүндө турушуна себеп болуп келет. Эгемендүүлүккө ээ болгондон тартып мамлекет диний билим берүү менен светтик билим берүүнүн өз ара катышынын оптималдуу моделин издеп келет. Жалпы билим берүүчү мектептерде диний маалыматтын кандай формада жана мазмунда окутулушу керек деген маселе бүгүнкү күндө да актуалдуулугун жогото элек. Бул багытта ар кандай эксперименттик долбоорлор ишке ашырылып, учурда мектеп программасына «Диндердин өнүгүү тарыхы» аттуу окуу предмети киргизилген. Бирок бул предмет боюнча да адистердин жана коомчулуктун арасында ар түрдүү пикирлер айтылууда. Бул изилдөөдө Кыргыз Республикасынын жалпы билим берүүчү мектептеринде диний билим жана диний маалымат берүү маселелерине карата коомдук көз караштар социологиялык сурамжылоонун жыйынтыктарынын негизинде талдоого алынат.
Библиографиялык шилтемелер
Козукулов, Т. (2024). Кыргыз республикасынын дин чөйрөсүндөгү саясатынын негизинде диний билим берүү жана дин таануу предмети маселеси. Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы, (2), (203–212). https://doi.org/10.52754/16948610_2024_2_20
Козукулов, Т., Жумабай уулу, И., & Маметова, М. (2022). Мамлекет менен диндин байланышы жана светтик принцип. Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы, (3), (94–107).
Макбрайен Джули. (2023). От секуляризма к исламу: Религия в современном кыргызстане. Перевод с английского на русский Марина Минеева. Бостон/Санкт-Петербург.
Президент Садыр Жапаров диний ишмерлер менен жыйын өткөрдү. (08/11/2024) https://president.kg/kg/news/21/26124 (youtube каналында талкуунун жүрүшүндө видеодо көрсө болот)
Altıntaş R. (2005). Din ve sekülerleşme. İstanbul: Pınar yayınları
Başgiş Ali Fua3. (2007). Din ve laiklik. -İstanbul: Yağmur yayın evi, 8. baskı. (317)
Bellah R.N. (2002). Din ile sosyal bilim arasında. //Sekülerizm sorgulanıyor 21.asırda dinin geleceği. Derleyen ve çeviren Köse Ali. İstanbul: Ufuk yayınları.
Berger P.L. (2002). Dinin krizinden sekülerizmin krizine. //Sekülerizm sorgulanıyor 21.asırda dinin geleceği. Derleyen ve çeviren Köse Ali. İstanbul: Ufuk yayınları.
Berger P.L. (2002). Sekülerizmin Gerilemesi. //Sekülerizm sorgulanıyor 21.asırda dinin geleceği. Derleyen ve çeviren Köse Ali. İstanbul: Ufuk yayınları.
Berglund Jenny. (2023). Swedish Religion Education in Public Schools—Objective and Neutral or a Marination into. // Oxford Journal of Law and Religion. 00. 1–13
Estivalèzes M. (2005). Les religions dans l'enseignement laïque. Paris: Presses Universitaires de France,. 325 p.
Hadden J.K. (2002) Sekülerizmden dönüş. //Sekülerizm sorgulanıyor 21.asırda dinin geleceği. Derleyen ve çeviren Köse Ali. İstanbul: Ufuk yayınları.
Hill M. (1973). A Sociology of Religion. – London: Published by Heinemann Educational Boks Ltd. (285).
Hocaoğlu D. (1994). Sekülarizm, Laisizm ve Türk Laisizmi. //Türkiye Günlüğü, Temmuz- Ağustos. (35-77)
Kozukulov, Timur. (June 2020). “Bağımsızlık Oncesi ve Sonrası Kırgız Toplumunda Din ve Dinı Kurumlar Üzerine Bir Analiz" [An Analysis on Religion and Religious İnstitutions in Kyrgyz Society Before and After the İndependence], Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi- Journal of Divinity Faculty of Hitit University, 19/1: 173-206. -14-б.
Lutheran Protestantism? (2023). // Oxford Journal of Law and Religion. 00, 1–13
Mcbrien Julie. (2017). From Belonging to Belief Modern Secularisms and the Construction of Religion in Kyrgyzstan. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press
Mwesigwa Fred Sheldon. (2003). TEACHING RELIGION IN A SECULAR SWEDISH SCHOOL SYSTEM: Rationale, Challenges and Recommendations. // Journal of development, education& technology ISSN 2959-0523 VOL. I NO 2 (JUNE 2023)
Serdara Ayse, Oztürk Ebru, Nygren Katarina Giritli. (2023). A typology of right-wing populism in Europe: Intersections of gender, religion and secularity. // Women’s Studies International Forum 97 (2023) 102680
Stark Rodney. (2002). Toprağın bol olsun sekülerleşme. // Sekülerizm sorgulanıyor 21. Asırda dinin geleceği. Derleyen ve çeviren Köse Ali. İstanbul: Ufuk yayınları.
Swatos W.H., Christiano K.J. (2002). Sekülerleşme teorisi: bir kavram serüveni. //Sekülerizm sorgulanıyor 21. Asırda dinin geleceği. Derleyen ve çeviren Köse Ali. İstanbul: Ufuk yayınları.
Topalović Said. (2023). Religijsko obrazovanje u sekularno uređenom državnom sistemu: primjer islamskog obrazovanja u Saveznoj Republici Njemačkoj. // Časopis za interdisciplinarne studije 10:1. 75-101
Weber M. (1946). Science of the Vocation: -139-б.
Willaime J.-P. (dir.). (2014). Le défi de l'enseignement des faits religieux à l'école. Réponses européennes et québécoises. Paris: Riveneuve Éditions. 358 p.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Тимур Козукулов
