КЫРГЫЗСТАНДЫН КОЙ ЖАНА ЭЧКИ ЧАРБАЛАРЫНЫН УЧУРДАГЫ АБАЛЫ, ӨНҮГҮҮ ДИНАМИКАСЫ ЖАНА КЕЛЕЧЕГИ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_3_8%20Ачкыч сөздөр:
кой чарбасы, койлор, эчкилер, койдун саны, кой эти, эчки эти, жүн, эт өндүрүмдүүлүгү, жүн өндүрүмдүүлүгү, асыл тукум ишиАннотация
Макалада 2020–2025-жылдардагы Кыргыз Республикасындагы кой чарбасынын азыркы абалына жана өнүгүү динамикасына талдоо жүргүзүлдү. Изилдөө Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин 2020–2024-жылдардагы расмий статистикалык маалыматтарына жана 2025-жылдын аягына карата өткөрүлгөн малдын жана үй канаттууларынын бир жолку эсебинин жыйынтыктарына негизделген. Тармактын негизги көрсөткүчтөрү, анын ичинде кой-эчкинин саны, союлган салмактагы эт өндүрүү, жүндү өндүрүү жана сатуу, бир койдон алынган жүндүн орточо жылдык көлөмү, этке өткөрүлгөн малдын орточо салмагы, ошондой эле 100 энелик малга туура келген козулардын жана улактардын саны каралды. Көрсөткүчтөрдүн салыштырма жана динамикалык талдоосу жүргүзүлдү.
Изилдөөнүн жыйынтыгында 2020–2024-жылдары койлордун саны 5508,0 миң баштан 5621,2 миң башка чейин көбөйүп, же 2,1%га өскөнү аныкталды. Ошол эле учурда кой жана эчки этин өндүрүү 67,0 миң тоннадан 78,3 миң тоннага чейин көбөйүп, өсүш 16,9%ды түзгөн. Этке өткөрүлгөн бир баш кой-эчкинин орточо салмагы 35 кгдан 41 кгга чейин жогорулаган. Бир койдон алынган жүндүн орточо жылдык көлөмү 2,4 кгдан 2,6 кгга чейин көбөйгөн. Ошол эле учурда жүн өндүрүү салыштырмалуу туруктуу бойдон калганы менен, аны сатуу көлөмүндө олуттуу өзгөрүүлөр байкалган. 2024-жылы 13159,3 тонна жүн өндүрүлүп, анын 12925,6 тоннасы койдун жүнүн түзгөн. Өндүрүлгөн жүндүн ичинен 7658 тоннасы сатылып, бул жалпы көлөмдүн 58,2%ына барабар болгон.
2025-жылдын аягына карата кой-эчкинин жалпы саны 6331,6 миң башты түзүп, 2024-жылга салыштырмалуу 0,8%га көбөйгөн. Эң олуттуу өсүш Чүй облусунда катталган. Талдоонун жыйынтыгында тармактын өнүгүшүн чектеген негизги факторлор катары жүн рыногунун жетиштүү деңгээлде уюштурулбагандыгы, сатып алуу баасынын төмөндүгү, жүндү сорттоо жана кайра иштетүү мүмкүнчүлүктөрүнүн чектелүү болушу, ошондой эле асыл тукум иштерин өркүндөтүү зарылдыгы аныкталды.
Библиографиялык шилтемелер
Абдурасулов А.Х., Каландаров М.А., Ребезов М.Б., Косилов В.И., Живая масса и особенности телосложение овец породы ала-тоо, Аграрная наука. –Москва, 2025. № 10. С. 71-80.
Абдурасулов А.Х., Мадумаров А.К., Альмеев И.А., Косилов В.И., Мясные качества коз кыргызской пуховой породы, В сборнике: Национальные приоритеты развития агропромышленного комплекса. Материалы национальной научно-практической конференции с международным участием. -Оренбург, 2025. С. 792-796.
Абдурасулов А.Х., Мадумаров А.К., Муратова Р.Т., Кубатбеков Т.С., Жумаканов К.Т., Токтосунов Б.И., Мырзакматов У.А.. Сохранение и совершенствование генетических ресурсов сельскохозяйственных животных Киргизии. Аграрный вестник Юго-Востока. 2020. № 1 (24). С. 26-28.
Альмеев И.А., Мадумаров А.К., Абдурасулов А.Х., Жээнбекова Б.Ж., Мамаев С.Ш., Жуманалиева А.Ж., Муратова Р.Т.. Разведение шерстных коз в Киргизии. Аграрный вестник Юго-Востока. 2020. № 1 (24). С. 29-31.
Амерханов Х.А., Разумеев К.Э., Юлдашбаев Ю.А., Федорова Н.Е.. Отечественное овцеводство, породные и региональные особенности. Зоотехния. –Москва, 2025. № 11. С. 25-31.
Ерохин А.И., Карасев Е.А., Абдулмуслимов А.М., Ерохин С.А., Юлдашбаев Ю.А.. Генетические ресурсы овец в россии и некоторых странах мира. -Москва, 2021.
Ерохин А.И., Карасев Е.А., Юлдашбаев Ю.А., Ерохин С.А., Состояние и тенденции в развитии овцеводства в мире и в России, Зоотехния. –Москва, 2020. № 1. С. 5-8.
Ерохин А.И., Карасев Е.А., Юлдашбаев Ю.А., Магомадов Т.А., Сычева И.Н., Пахомова Е.В. Овцеводство и козоводство. -Москва, 2021.
Итоги единовременного учета скота и домашней птицы по Кыргызской Республике на конец 2025 года. Бюллетень Нацстаткома КР. -Бишкек, 2026.
Касенов А., Жунушов А.Т., Лущихина Е.М. В институте биотехнологии НАН КР создается Банк генетических данных. Кыргыз Туусу №2. - Бишкек, 2024.
Мадумаров А.К., Абдурасулов А.Х., Альмеев И.А., Косилов В.И., Экстерьеры и индексы телосложения кыргызской шерстной породы коз. Сборник: Совершенствование инженерно-технического обеспечения производственных процессов и технологических систем. Материалы национальной научно-практической конференции с международным участием. -Оренбург, 2026. С. 344-352.
Мырзахматов У.А., Турдубаев Т.Ж., Исраилов А.А., Овцеводство Кыргызстана и их породный состав. В сборнике: Современное состояние животноводства: проблемы и пути их решения. Материалы Международной научно-практической конференции. -Бишкек, 2018. С. 61-62.
Пешкова А.В., Дюлюш Ч.А.О., Оценка современного состояния отрасли овцеводства и козоводства в республике Тыва. Вестник Тувинского государственного университета. Естественные и сельскохозяйственные науки. 2018. № 2 (37). С. 139-146.
Сельское хозяйство Кыргызской Республики 2020-2024 гг. Годовая публикация Нацстаткома КР. -Бишкек, 2025.
Таджиева А.В., Сулима Н.Н. Использование метода CASA при оценке качества семени у быков-производителей. Вестник РУДН. Серия: Агрономия и животноводство. 2015. Вып. 4. С. 89-93.
Турдубаев Т., Назаркулов К., Абдурасулов А., Рост и развитие баранчиков полученных при скрещивании баранов мясного дорпера с овцематками отечественных пород. Вестник Ошского государственного университета. Сельское хозяйство: агрономия, ветеринария и зоотехния. –Ош, 2024. №3 (8). С. 132-141.
Турдубаев Т.Ж., Лущихина Е.М., Абдурасулов А.Х. Породы овец и коз Кыргызстана. – Бишкек, 2012.
Akhatayeva Zh., Dan H., Salehian-Dehkordi H., Seiteuov T., Abdurasulov A., Aitjanov R., Lin K., Xu S., Recent advances in genomic studies for domestication and genetic improvement of traits in goats. Journal of Integrative Agriculture. 2025.
FAO. Food Outlook – Biannual Report on Global Food Markets. Meat and meat products. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2024. www.openknowledge.fao.org/
OECD-FAO. Agricultural Outlook 2025–2034. Chapter 5: Meat. OECD Publishing / FAO, 2025.
Pourlis, A.F. A review of morphological characteristics relating to the production and reproduction of fat-tailed sheep breeds. Tropical animal health and production, 2011. V.43. P.1267-1287.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Акрам Мадумаров , Сойко Шадыканова , Бермет Худайбергенова, Абдугани Абдурасулов
