ОШ ШААРЫНДАГЫ ИЧЕГИ КАРЫН ИНФЕКЦИЯЛАРЫНЫН ТАРКАЛУУСУН ЖАНА ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫК ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮН БААЛОО
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_5%20Ачкыч сөздөр:
ичеги-инфекциялар, эпидемиология, Ош шаары, сезондук динамика, жаш курак топторуАннотация
Маанилүүлүк. Ичеги-инфекциялар коомдук саламаттык сактоо үчүн эң актуалдуу көйгөйлөрдүн бири бойдон калууда, анткени алар калктын ар кандай жаш курак катмарларынын арасында кеңири таралган жана оорулар менен топтолгон очокторду жаратышы мүмкүн. Айрыкча ири шаарларда эпидемиологиялык кырдаалды изилдөө маанилүү, анткени калктын тыгыздыгынын жогорку болушу, активдүү миграциялык процесстер жана санитардык-гигиеналык шарттар инфекцияларды таратууга өбөлгө түзөт. Изилдөөнүн максаты 2023–2025-жылдар аралыгында Ош шаарында ичеги-инфекциялардын таралышын баалоо жана эпидемиологиялык өзгөчөлүктөрүн аныктоо. Изилдөөдө медициналык уюмдардын жана санитардык-эпидемиологиялык кызматтардын расмий статистикалык отчеттук маалыматтары колдонулган. Эпидемиологиялык анализ, маалыматтарды статистикалык иштеп чыгуу, ошондой эле жылдар, жаш курак жана социалдык топтор боюнча ооруларды салыштырмалуу талдоо ыкмалары колдонулган. Атайын көңүл ичеги-инфекциялардын сезондук динамикасын изилдөөгө жана коркунуч факторлорун аныктоого бурулган.
Изилдөөнүн натыйжалары көрсөткөндөй, 2023–2025-жылдарда ичеги-инфекциялар Ош шаарында инфекциялык оорулардын структурасында маанилүү орунду ээлейт. Оорулардын эң жогорку таралышы мектепке чейинки курактагы балдардын арасында байкалган, бул жеке гигиеналык көндүмдөрдүн толук калыптанышпагандыгы, балдардын организмдеринин инфекциялык агенттерге жогорку сезгичтиги жана балдар коллективдериндеги тыгыз байланыштар менен байланыштуу. Ошондой эле оорулардын олуттуу бөлүгү мектеп окуучулары жана иштеген калк арасында катталган, бул үйдөн тышкары тамактануу жана тыгыз социалдык байланыштар менен түшүндүрүлөт. Сезондук динамиканы талдоо көрсөткөндөй, оорулардын деңгээли сезондук өзгөчөлүккө ээ. Эң жогорку деңгээл жаз-күз мезгилинде, айрыкча июль жана август айларында катталат. Бул жогорку температуранын таасири менен патогендик микроорганизмдердин активдүү көбөйүшүнө жана жаңы жашылчаларды, жемиштерди көп колдонууга, ошондой эле тамак-ашты сактоо шарттарын бузууга байланыштуу. Кыш мезгилинде оорулардын деңгээли салыштырмалуу төмөндөйт. Ичеги-инфекцияларды таратууга өбөлгө түзгөн негизги факторлор катары санитардык-гигиеналык эрежелерди сактабастык, сапатсыз таза суу колдонуу, тамак-ашты даярдоо жана сактоо технологияларын бузуу, ошондой эле калктын санитардык маданиятынын жетишсиздиги көрсөтүлөт.
Библиографиялык шилтемелер
Каландаров М. (2021). Анализ и лечение острых кишечных инфекций. Экономика и социум, (6-1 (85)), 671-674.
Григорьев К.И. (2011). Кишечные инфекции у детей. Медицинская сестра, (4), 13-20.
Beaudeau P. (2018). A Systematic Review of the Time Series Studies Addressing the Endemic Risk of Acute Gastroenteritis According to Drinking Water Operation Conditions in Urban Areas of Developed Countries. International journal of environmental research and public health, 15(5), 867. https://doi.org/10.3390/ijerph15050867
Johansen, R. L., Schouw, C. H., Madsen, T. V., Nielsen, X. C., & Engberg, J. (2023). Epidemiology of gastrointestinal infections: lessons learned from syndromic testing, Region Zealand, Denmark. European journal of clinical microbiology & infectious diseases: official publication of the European Society of Clinical Microbiology, 42(9), 1091–1101. https://doi.org/10.1007/s10096-023-04642-5
Dessie, A., Gebrehiwot, T. G., Kiros, B., Wami, S. D., & Chercos, D. H. (2019). Intestinal parasitic infections and determinant factors among school-age children in Ethiopia: a cross-sectional study. BMC research notes, 12(1), 777. https://doi.org/10.1186/s13104-019-4759-1
Абдикаримов С.Т. (2013). Совершенствование эпидемиологического надзора за острыми кишечными инфекциями в кыргызской республике. Медицина Кыргызстана, (2), 55-59.
Дягилева А.Ю., Солодовникова О.Н., Пылаева С.К., Киселева К.А., Еровиченков А.А., Трощанский Д.В., Тюрин И.Н., Проценко Д.Н., Шамшева О.В. (2024). Клинико-эпидемиологический анализ кишечных инфекций в детском инфекционном стационаре, опыт использования шкалы PEWS. Детские инфекции, 23(2), 17-21. https://doi.org/10.22627/2072-8107-2024-23-2-17-21
Исакова, Ж. К., Ашакеева, К. Т., Омуралиев, Н. М., Мамасадыков, Н. М., & Тойгомбаева, В. С. (2013). Эпидемиологическая ситуация по паразитозам в г. Бишкек. Медицина Кыргызстана, (1), 68–71.
Тайчиев, И. Т., Жолдошов, С. Т., Турусбекова, А. К., & Сатыбалдыев, Д. С. (2016). Дескриптивный анализ эпидемиологии различных болезней населения Ошской области Кыргызской Республики. Siberian Journal of Life Sciences and Agriculture, (2(74)), 131–138.
Аскаров, К. К., Балапанова, Г. Т., Князева, Т. И., & Шайзадина, Ф. М. (2007). Эпидемиологический анализ и противоэпидемические мероприятия при сальмонеллезе. Медицина и экология, (4(45)), 41–43.
Tang, N., & Luo, N. J. (2003). A cross-sectional study of intestinal parasitic infections in a rural district of west China. The Canadian journal of infectious diseases = Journal canadien des maladies infectieuses, 14(3), 159–162. https://doi.org/10.1155/2003/721930
Шалабаева Б.С., Ашералиев М.Е., Кабылова Э.Т., & Черикчиева А.Б. (2018). Стандартизированные подходы в диагностике и терапии детей с острыми заболеваниями респираторного и желудочно-кишечного тракта в условиях отделения краткосрочного пребывания. West Kazakhstan Medical Journal, (3 (59)), 34-39.
Шкарин, В. В., & Ковалишена, О. В. (2009). Концепция многоуровневой системы эпидемиологического надзора за госпитальными инфекциями. Медицинский альманах, (2), 14-21.
Sartelli, M., Pagani, L., Iannazzo, S., Moro, M. L., Viale, P., Pan, A., Ansaloni, L., Coccolini, F., D'Errico, M. M., Agreiter, I., Amadio Nespola, G., Barchiesi, F., Benigni, V., Binazzi, R., Cappanera, S., Chiodera, A., Cola, V., Corsi, D., Cortese, F., Crapis, M., … Catena, F. (2020). A proposal for a comprehensive approach to infections across the surgical pathway. World journal of emergency surgery: WJES, 15(1), 13. https://doi.org/10.1186/s13017-020-00295-3
Закордонец Л.В., Крамарев С.А., Береговая Т.В., Толстанова А.Н., Довбинчук Т.В., Путников А.В., & Фурзикова Т.М. (2013). Современные подходы к лечению острой кишечной инфекции у детей. Здоровье ребенка, (5 (48)), 48-52.
Сергевнин, В. И. (2020). Современные тенденции в многолетней динамике заболеваемости острыми кишечными инфекциями бактериальной и вирусной этиологии. Эпидемиология и вакцинопрофилактика, 19(4), 14–19.
Tan, G. S. E., Tay, H. L., Tan, S. H., Lee, T. H., Ng, T. M., & Lye, D. C. (2020). Gut Microbiota Modulation: Implications for Infection Control and Antimicrobial Stewardship. Advances in therapy, 37(10), 4054–4067. https://doi.org/10.1007/s12325-020-01458-z
Subramanian, V. S., Cho, M. J., Tan, S. Z., Fayzieva, D., & Sebaly, C. (2017). Spatial Distribution and Trends of Waterborne Diseases in Tashkent Province. Central Asian journal of global health, 6(1), 277. https://doi.org/10.5195/cajgh.2017.277
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Элида Топчубаева , Арсен Токтосунов , Венера Ажикулова , Назгул Бабекова , Шарипа Айтиева , Гульмира Жакыпова , Канышай Максимова , Айнура Кушбакова
