КЫРГЫЗСТАНДЫН ТҮШТҮГҮНДӨГҮ ОРТО ТООЛУУ ЖАНА ТӨМӨН ТООЛУУ АЙМАКТАРДА ЖАШАГАН КОШ БОЙЛУУ АЯЛДАРДЫН ГЕМАТОЛОГИЯЛЫК ПРОФИЛИ ЖАНА ТЕМИР АЛМАШУУ КӨРСӨТКҮЧТӨРҮ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_1%20Ачкыч сөздөр:
кош бойлуу аялдар, анемия, гемоглобин, ферритин, кан сары суусундагы темирАннотация
Маанилүүлүк. Бул изилдөө Кыргызстандын түштүгүндөгү орто тоолуу Айдаркен шаарында жана төмөн тоолуу Кара-Суу аймагында жашаган аз кандуулугу бар жана жок кош бойлуу аялдардын гематологиялык көрсөткүчтөрүн баалоого арналган. Изилдөөгө 19–45 жаштагы, кош бойлуулуктун III триместриндеги 190 аял киргизилген: Айдаркенден – 106, Кара-Суудан – 84 аял. Кандын төмөнкү көрсөткүчтөрү изилденген: гемоглобин (HGB), эритроциттер (RBC), гематокрит (HCT), эритроциттин орточо көлөмү (MCV), сывороткалык ферритин жана сывороткалык темир. Аз кандуулуктун таралышы Айдаркенде 48.11%, Кара-Сууда 48.81% түзгөн. Айдаркенде аз кандуулугу бар кош бойлуу аялдарда гемоглобиндин (95.04 (10.22) каршы 122.73 (9.59) г/л; p<0.001), гематокриттин (30.81 (5.48) каршы 38.19 (4.06)%; p<0.001) жана MCHCнин (316.9 (21.24) каршы 332.2 (12.80) г/дл; p=0.009) деңгээлдери аз кандуулугу жок аялдарга салыштырмалуу статистикалык жактан төмөн болгон. Кара-Сууда аз кандуулугу бар кош бойлуу аялдарда гемоглобиндин (98.05 (9.85) каршы 120.35 (9.95) г/л; p<0.001), MCVнин (86.67 (8.66) каршы 90.82 (3.20) фл; p=0.0396) жана сывороткалык ферритиндин (8.37 (2.04) каршы 12.58 (6.72) нг/мл; p=0.013) деңгээлдери аз кандуулугу жок аялдарга салыштырмалуу төмөн экени аныкталган. Изилдөөнүн жыйынтыктары Айдаркенде да, Кара-Сууда да кош бойлуу аялдардын арасында аз кандуулуктун жогорку таралышын көрсөттү. Төмөн тоолуу аймакта аз кандуулук сывороткалык ферритиндин төмөн деңгээли менен байланышкан.
Библиографиялык шилтемелер
Burton, G. J., Moore, L. G., Giussani, D. A., & Murray, A. J. (2025). Pregnancy at high altitude: The challenge of hypoxia. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 380(1933), 20240167.
Kort, S. A. R., Wickliffe, J., Shankar, A., Shafer, M., Hindori-Mohangoo, A. D., Covert, H. H., et al. (2022). The association between mercury and lead exposure and liver and kidney function in pregnant Surinamese women enrolled in the CCREOH study. Toxics, 10(10), 584. https://doi.org/10.3390/toxics10100584
Gonzalez-Candia, A., & Herrera, E. A. (2021). High altitude pregnancies and vascular dysfunction: Observations from Latin American studies. Frontiers in Physiology, 12, 786038. https://doi.org/10.3389/fphys.2021.786038
Liu, T., Zhang, M., Mourkus, A., Schroeder, H., Zhang, L., Power, G. G., et al. (2022). Chronic high-altitude hypoxia alters iron and nitric oxide homeostasis in fetal and maternal sheep blood and aorta. Antioxidants, 11(9), 1821. https://doi.org/10.3390/antiox11091821
Wilsterman, K., & Cheviron, Z. A. (2021). Fetal growth, high altitude, and evolutionary adaptation: A new perspective. American Journal of Physiology-Regulatory, Integrative and Comparative Physiology, 321(3), R279–R294. https://doi.org/10.1152/ajpregu.2021
Muckenthaler, M. U., Mairbäurl, H., & Gassmann, M. (2020). Iron metabolism in high-altitude residents. Journal of Applied Physiology, 129(4), 920–925. https://doi.org/10.1152/japplphysiol.00019.2020
Tursunova, V., Tratnik, J. S., Tuhvatshin, R., Mazej, D., Muratov, Z., Azhimamatova, R., et al. (2025). Blood metal(loid)s, haemoglobin and goitre in pregnant women from mercury-exposed and non-exposed environment (Aidarken vs Kara-Suu, Kyrgyz Republic). Environmental Research, 284, 122204.
Sun, T., Zheng, Z., Yang, M., Pan, M., Tan, Q., Ma, Y., et al. (2025). Heavy metal exposure during pregnancy and its association with adverse birth outcomes. GeoHealth, 9(10), e2025GH001471.
UNICEF Kyrgyzstan. (2022). National integrated micronutrient and anthropometric survey in the Kyrgyz Republic (NIMAS).
Vásquez-Velásquez, C., Fernandez-Guzman, D., Quispe-Vicuña, C., et al. (2023). Evaluating diagnostic performance of hemoglobin in high-altitude populations. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(12), 6117. https://doi.org/10.3390/ijerph20126117
Alkhaldy, H. Y., Hadi, R. A., Alghamdi, K. A., et al. (2020). The pattern of iron deficiency with and without anemia among medical college girls in high altitude southern Saudi Arabia. Journal of Family Medicine and Primary Care, 9(9), 5018–5025. https://doi.org/10.4103/jfmpc.jfmpc_730_20
Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (2024). Toxicological profile for mercury. https://www.atsdr.cdc.gov
Hanif, N., Rout, P., & Anwer, F. (2026). Iron deficiency and microcytic hypochromic anemia. In StatPearls. StatPearls Publishing.
UNICEF Kyrgyzstan. (2022). Nutrition in Kyrgyzstan / national nutrition survey reports.
Kyrgyz Ministry of Health. Sanitary and Hygienic Laboratory of the Interdistrict Kadamjai Center for Disease Prevention and State Sanitary and Epidemiological Surveillance, Medecins Sans Frontiers, TerraGraphics International Foundation, 2022. Human Health Risk Assessment (HHRA) for Communities in Kadamjai Rayon, Batken Oblast, Kyrgyz Republic. https://www.terragraphicsinternational.org/_files/ugd/f467ea_f265b08b32ac4c6b8644709528cecd8a.pdf
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Вероника Турсунова, Жанибек Муратов , Рустам Тухватшин , Айжаркын Азизбек кызы
