НЕЙРОТЕОЛОГИЯЛЫК ИЗИЛДӨӨЛӨРГӨ ТЕОЛОГИЯЛЫК ЖООП: ЫЙМАН МАСЕЛЕСИ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_39%20Ачкыч сөздөр:
нейротеология, ыйман, ислам теологиясы, мээ, нейробиологияАннотация
Маанилүүлүк. Бул макалада ыйман маселеси ислам теологиясынын жана заманбап нейротеологиянын кесилишинде талданат. Изилдөөдө ибадаттардын (намаз, дуба, зикир) адамдын мээсиндеги нейробиологиялык процесстерге, атап айтканда, префронталдык кортекске жана лимбикалык системага тийгизген таасири каралган. Ыйманды жөн гана мээнин химиялык продуктысы катары караган идеологиялык редукция сынга алынып, матуридий акыйда мектебинин негизинде акыл, жүрөк жана рухтун биримдиги сунушталган. Ишенимдин дофамин, серотонин сыяктуу нейротрансмиттерлердин бөлүнүп чыгышына жана психологиялык туруктуулукка кошкон салымы илимий негизделген. Жыйынтыгында, теология менен нейробиология бири-бирин толуктаган тармактар катары көрсөтүлгөн.
Библиографиялык шилтемелер
Adem Ergül. (2000). İslam’da Kalbî Hayat. Altınoluk Yayın ve Sanay Mamulleri. İstanbul.
Andrew Newberg. (2001). Why God Won’t Go Away: Brain Science and the Biology of Belief. New York. Ballentine Books.
Andrew Newberg. (2018). Neurotheology: How science can enlighten us about spirituality. Columbia University Press.
Bekir Topaloğlu, Yusuf Şevki Yavuz, İlyas Çelebi. (2019). İslam’da İnanç Esasları. Çamlıca Yayınları. İstanbul.
Daniel C. Dennett. (2006) Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon. Penguin Books.
Ebu Mansur el-Matüridi. (2005). Kitâbü’t-Tevhid. çev. Bekir Topaloğlu, Muhammed Aruçi. İSAM Yayınları. Ankara.
Ebu Zeyd Ahmed el-Belhî. (2018). Beden ve Ruh Sağlığı. çev. Muhammet Uysal. Endülüs Kitap.
Eric R. Kandel, James H. Schwartz, Thomas M. Jessell. (2021). Principles of Neural Science. McGraw Hill.
Eugene D'Aquili, Andrew Newberg. (1999). The Mystical Mind: Probing the Biology of Religious Experience. Minneapolis. Fortress Press.
James H. Austin. (1999). Zen and the Brain: Toward an Understanding of Meditation and Consciousness. MIT Press.
Joshua May, Clifford I. Workman, Julia Haas, and Hyemin Han. (2022). Neuroscience and Philosophy. Cambridge. MIT Press.
Kılavuz Ahmet Saim. (1984). İman Küfür Sınırı, İstanbul.
Marc Hauser. (2006). Moral Minds: How Nature Designed Our Universal Sense of Right and Wrong. Ecco Press. Harvard.
Neil R. Carlson. (2013). Physiology of behavior. Pearson Education.
Patrick McNamara. (2009). The neuroscience of religious experience. New York. Cambridge University Press.
Thomas Lewis, Fari Amini, Richard Lannon. (2000). A General Theory of Love. Random House.
Галмаматов Атабек. (2023). Ислам дининин ишеним негиздери. Глобал Принт. Бишкек.
Лоретта Грациано Бройнинг. (2016). Гормоны счастья. Как приучить мозг вырабатывать серотонин, дофамин, эндорфин и окситоцин. Перевод на русский язык: ООО «Манн, Иванов и Фербер». (https://www.litres.ru/book/loretta-broyning/gormony-schastya-kak-priuchit-mozg-vyrabatyvat-serotonin-70732390/chitat-onlayn/?utm_source=chatgpt.com/
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Атабек Галмаматов
