Синтезделген гуминдик препраттарды биотестирлөө жана токсикологиялык сыноо
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_1_18%20Ачкыч сөздөр:
гуминдик заттар, темир препараттары, синтетикалык хелаттар, биожеткиликтүү темир препараттары, биотестация, токсикологиялык сынооАннотация
Заманбап айыл чарбасынын курч көйгөйү - биологиялык жеткиликтүү темирдин коопсуз жана эффективдүү препараттарынын жоктугу. Өсүмдүктөрдө темирдин жетишсиздиги айыл чарба азыктарынын түшүмдүүлүгүнүн жана азыктык баалуулугунун төмөндөшүнө алып келүүчү, өсүү темп менен коштолгон ооруну пайда кылат. Бул ооруну оңдоо үчүн же аз дозада натыйжасыз жана жогорку дозада уулуу эрүүчү темир туздары, же синтетикалык хелаттар (Fe-EDTA, Fe-DTPA, Fe-EDDGA жана башкалар) колдонулат. Химиялык заттардын агроэкосистемага тийгизген таасирин минималдаштыруу экологиялык агрессивдүү агрохимикаттарды табигый материалдардан алынган коопсуз аналогдор менен алмаштыруу аркылуу жетишүүгө болот. Мындай материалдарды алуу үчүн келечектүү сырье болуп гуминдик заттар (ГЗ) саналат. Изилдөөнүн максаты жана милдеттери темир гуматтар түрүндө берилген темир камтыган гуминдик препараттарды, ошондой эле гуминдик заттар менен турукташкан жогорку дисперстүү оксиддерди алуу жана аларды өсүмдүктөрдүн өсүшү жана өнүгүшү үчүн стимуляторлор катары практикалык колдонуу мүмкүнчүлүгүн аныктоо болуп саналат.
Библиографиялык шилтемелер
Абдуллаева, Ж., Абдураупова, Н., Жоробекова, М., Матураимов, А. (2025). Применение наночастиц в лечении ожоговых ран. Вестник Ошского государственного университета, (3), 15–31. https://doi.org/10.52754/16948610_2025_3_0_2
Кузнецов, В.В. (2006). Физиология растений. М.: Высш. шк.
Методика определения токсичности отходов, почв, осадков сточных, поверхностных и грунтовых вод методом биотестирования с использованием равноресничных инфузорий Paramecium caudatum Ehrenberg. (2006) ФР.1.39.2006.02506.
Мокроносов, А.Т. (1994). Малый практикум по физиологии растений. М: МГУ.
Орехов, Д.И. Калабин, Г.А. (2013). Флуоресцентный анализ как инструмент оценки физиологического состояния деревьев в различных условиях загрязнения в г. Москве. Вестник РУДН Серия экология и безопасность жизнедеятельности. 5, с.115.
Anand, A. et al. (2019). Hydrogen peroxide signaling integrates with phytohormones during the germination of magne-toprimed tomato seeds. Sci Rep., 9, P. 8814.
Bondarenko, L. et al. (2020). Effects of humic acids on the ecotoxicity of Fe3O4 nanoparticles and Fe-ions: Impact of oxidation and aging. Nanomater, 10. P. 1-18.
Chaithawiwat, K. et al. (2016). Role of oxidative stress in inactivation of Escherichia coli BW25113 by nanoscale zero-valent iron. Sci Total Environ, 565, P. 857–62.
Dzhardimalieva, G.I. et al. (2011). Metal containing nanoparticles with core-polimer shell structure. Colloid Journal, 4. P.458 466.
Handler, R.M. et al. (2009). Atom exchange between aqueous Fe (II) and goethite: An Fe isotope tracer study. Environ Sci Technol, 43. P. 1102–7.
Li H. et al. (2009). Effects of waterborne nano-iron on medaka (Oryzias latipes): antioxidant enzymatic activity, lipid peroxidation and histopathology. Ecotoxicol Environ Saf, 72, P. 684–92.
Mihranyan, A. (2007). Solubility of fractal nanoparticles. Surf Sci, 601, 315–9.
Moura, O.V.T. et al. (2023). Humic foliar application as sustainable technology for improving the growth, yield, and abiotic stress protection of agricultural crops a review. J Saudi Soc Agric Sci., P. 493-513.
Noyes, A.A. (1897). The rate of solution of solid substances in their own solutions. J. Am Chem Soc., 19, P. 930–4.
Shelar, A. et al. (2023). Recent advances in nano-enabled seed treatment strate-gies for sustainable agriculture: challenges, risk assessment, and future perspectives. Nano-Micro Lett, 15, P. 54.
Siéliéchi, J-M. et al. (2008). Changes in humic acid conformation during coagulation with ferric chloride: Implications for drinking water treatment. Water Res., 42. P. 2111–23.
Von Moos, N., Slaveykova, V.I. (2014). Oxidative stress induced by inorganic nanoparticles in bacteria and aquatic microalgae-state of the art and knowledge gaps aging. Nanotoxicology, 20(3), 8, P. 605–630.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Роза Жаркынбаева
