«БАЛА» КОНЦЕПТИНИН ЭМОЦИОНАЛДЫК-БААЛООЧУ ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ: КЫРГЫЗ ЖАНА АНГЛИС ТИЛДЕРИНИН ТИЛДИК ДҮЙНӨ ТААНЫМЫНДА
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2025_4_19%20Ачкыч сөздөр:
бала» түшүнүгү, эмоционалдык-баалоочулук мүнөздөмөлөр, тарбия, кыргыз жана англис маданияты, баалоочу семантика теориясы, когнитивдик механизмдер, метафора, аналогияАннотация
Бул изилдөө кыргыз жана англис тилдериндеги «бала» концептинин лингвокогнитивдик жана маданий өзгөчөлүктөрүн изилдөөгө арналган. Макаланын актуалдуулугу “бала” түшүнүгүнүн эки тилдеги (кыргыз, англис) маданий аспектилерин терең изилдөөгө байланышкан. Ар кандай тилдерде жана алардын маданиятында “бала” концептинин баалоочу жана эмоционалдык мүнөздөмөлөрү ар түрдүү калыптанып, дүйнөнү кабылдоонун когнитивдик механизмдерин ачат. Бул изилдөө тилдеги баалоочу семантика теориясына, когнитивдик лингвистика методдоруна жана эмоциянын тилдеги ролуна таянып, бала түшүнүгүн кабыл алуунун маданий жана лингвистикалык негиздерин изилдөөнү максат кылат. Изилдөөнүн милдети – кыргыз жана англис тилдериндеги “бала” түшүнүгүнүн баалоочу маанилерин, когнитивдик механизмдерин жана эмоциялардын маданий өзгөчөлүктөрүн салыштыруу аркылуу аныктоо. Колдонулган методдорго баалоочу семантика теориясынын анализи, когнитивдик лингвистикалык изилдөө, салыштыруу, метафоралык которуу ыкмалары кирет. Изилдөө тил менен маданияттын өз ара байланышын жана «бала» түшүнүгүнүн коомдогу маанисин ачып көрсөтөт.
Библиографиялык шилтемелер
Абдимиталип уулу, Н. (2022). Обычаи, связанные с рождением ребенка у средневековых караханидов и современных кыргызов. Вестник Ошского государственного университета, (3), 126–132. https://doi.org/10.52754/16947452_2022_3_126
Апресян, Ю.Д. (1995). Оценочная семантика: Объективное и субъект-особенное. Москва: Наука.
Дастанбек кызы, К., Мурзакметов, А. (2023). Педагогические идеи в кыргызских пословицах и поговорках. Вестник Ошского государственного университета. Филология, (1(1), 30–37. https://doi.org/10.52754/16948874_2023_1(1)_4
Джоошбекова, З., Ажиматов, О., Бекмуратова, Р. (2025). Влияние традиций кыргызского и узбекского народов на формирование личностных качеств у детей. Вестник Ошского государственного университета, (3), 126–136. https://doi.org/10.52754/16948610_2025_3_0_9
Карасик, В.И. (2002). Язык и культура: общение и эмоция. Москва: РГГУ.
Караулов, Ю.Н. (1989). Русский язык и языковая личность. Москва: Русский язык
Киргизско-русский словарь. (1985). В двух книгах. Сост. К.К. Юдахин. Фрунзе: Главная редакция. Киргизской Советской Энциклопедии.
Косычева, М.А. (2011). “Английские номинации детей”. Вестник Челябинского государственного университета, № 11 (226), С. 84-88.
Кубрякова, Е.С. (2004). Язык как когнитивный инструмент. Москва: Владос.
Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. (2016). Экинчи бөлүк. Бишкек: Салам.
Сайдамат кызы, Н. (2025). Кыргыз макал-лакаптарынын тарыхый-этимологиялык негиздери. Евразия изилдөөлөрү ачык журналы, 2(2), бб. 34-48. https://doi.org/10.65469/eijournal.2025.2.5
Седых, Е.В. (2014). “Концепт “Детство” в английской народной поэзии (на примере nursery rhymes)”. Филология и человек, № 2, 125-137.
Тажибаева, А.А., Кудайберди кызы О. (2021). “Кыргызская и английская номинация детей”. Бюллетень науки и практики, 7(9), 655-660.
Толокова, Э.Т. (2007). “Кыргыз тилиндеги баланын курагын туюндурган лексика фразеологиялык сөз курамы жана макал-ылакаптар”. Вестник Бишкекского гуманитарного университета имени К.Карасаева, №3 (9). С. 94-96.
Хузин И.Р., Вильданова Э.М., Салимзанова Д.А., Магфурова С.О. (2021). “Концепт “ребенок” в английских и татарских пословицах и поговорках”. Глобальный научный потенциал, №2 (119), 135-139.
Шамбаева, Б.С., Иптарова, А.С. (2008). Кыргызча-орусча-англисче макал-лакаптар. Бишкек: Бийиктик
Щерба, Л.В. (1954). Очерк по структуре русского языка. Москва: Учпедгиз.
Barrett, L. F., & Russell, J. A. (2015). Situationally Appraising Emotions: How Language and Emotion Interact. Emotion.
Berdibekova, A.N., Samidinova, F.A., Kudaiberdieva, G.O., Zulpukarova, A.K. (2023). “The Concept of “Child” in The Englısh and Kyrgyz Picture of the World”. International Journal of Humanities and Natural Sciences, 5-1 (80), 95-98.
Çagatay, Saadet. (1977). “Türkçede Çocuk Kavramı”. Türk Dili Araştırmalar Yıllığı. Belleten, 25, 1-16.
DuCharme, Catherine, C. The Concept of the Child: 1890-1940. (ERIC Document Service No. ED391595). https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED391595.pdf
Hofstede, G. (2001). Culture's Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions, and Organizations Across Nations. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Kövecses, Z. (2010). Metaphor in Culture: Universality and Variation.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2025 Анара Тажибаева
