TERMINOLOGY AND ETYMOLOGY OF THE WORD TENGIR

Authors

  • Oskonbay Zuuridinov Osh State University

DOI:

https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_30%20

Keywords:

Turkic peoples, worldview, tengir, kök

Abstract

Relevance. In this article, the terminological and etymological features of the word “Tengir” are thoroughly analyzed on the basis of the ancient worldview of Turkic peoples. The study examines the Orkhon inscriptions, various dictionaries of Turkic languages, and the works of well-known Turkologists using the comparative-historical method. The article shows that in ancient Turkic languages, the word “Tengir” simultaneously denoted both the sky and a supreme power. The cosmological views of Turkic peoples are also analyzed, particularly the structure of the sky, its movement, and its connection with the concept of “rotation.” Based on various linguistic materials of Turkic peoples, the semantic changes of the word “Tengir” and its transformation into a religious concept are examined. As a result of the study, a scientific hypothesis is proposed that the original meaning of the word “Tengir” was associated with the concept of the sky, and later it may have transformed into a term denoting a creative force. This research contributes to the fields of Turkology, linguistics, and religious studies.

 

References

Балакина, О.Н., Дедеева, В.С. (2015). Алтайско-русский словарь. ред. А.Н. Тепукова. Горно-Алтайск: РОО “Лепта”.

Егоров, В. Г. (1964). Этимологический словарь чувашского языка. Чебоксары: Чувашское книжное издательство.

Зууридинов, Өскөнбай. (2019). “Кут жана анын ишенимдеги орду”. Ош МУнун теология факультетинин илимий журналы. 26-саны. 75-85.

Пекарский, Э. К. (1959). Словарь якутского языка. 3-т. 10-13-басылыш. Москва: АН СССР.

Рюмина-Сыркашева, Л. Т. – Кучигашева, Н. А. (1995). Телеут-орус сöзлик. Кемерово: АО Кемеровское книжное издательство.

Сейдакматов, К. (1988). Кыргыз тилинин кыскача этимологиялык сөздүгү. Фрунзе: Илим басмасы.

Хакасско-русский словарь. (1953). Под ред. Баскаков, Н.А., Инкижекова-Грекул, А.И. Москва: Главиздат.

Хакасско-русский словарь= Хакас-орыс сөстiк. (2006). Под ред. О. В. Субраковой. Новосибирск: Наука.

Юдахин, К. К. (1985). Кыргызча-орусча сөздүк. 2 том. Фрунзе: Главная редакция Киргизской Советской Энциклопедии.

Tuğ, Salih. (1991). “Azazil”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2/311-312. İstanbul: TDV Yayınları.

Arık, Durmuş. (2012). Hıristiyanlaştırılan Türkler Çuvaşlar. Ankara: Berikan Yayınevi.

Arıkoğlu, Ekrem – Kuular, Klara. (2003). Tuva Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Atalay, Besim. (1985). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. 3 том. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Ayaz, Eyup Sertaç. (2021). “Köl Tigin ve Bilge Kağan Yazıtlarındaki Teŋriteg Teŋride Bolmuş Türük Bilge Kağan ve Teŋriteg Teŋri Yaratmış Türük Bilge Kağan İbareleri Üzerine”. KAÜSBED. №27. 35-56.

Eren, Hasan. (1973). “Çuvaş Dilinin Etymologique Sözlüğü”. Türk Dili Araştırmalar Yıllığı – Belleten. 20/241-265. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.

Günay, Ünver – Güngör, Harun. (2003). Başlangıçtan Günümüze Türklerin Dini Tarihi. İstanbul: Rağbet Yayınları.

Öğel, Bahaeddin. (1995). Türk Mitolojisi. 2-том. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Öğel, Bahaeddin. (2016). Türklerde Devlet Anlayışı. İstanbul: Ötüken Yayınları.

Paasonen, H. (1950). Çuvaş Sözlüğü. которгон: Türk Dil Kurumu. İstanbul: İbrahim Horoz Basımevi.

Roux, Jean-Paul. (1994). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. çev. Aykut Kazancığil. Ankara: İşaret Yayınları.

Roux, Jean-Paul. (2011). Eski Türk Mitolojisi. çev. Musa Yaşar Sağlam. Ankara: BilgeSu.

Tanyu, Hikmet. (1980). İslamlıktan Önce Türklerde Tek Tanrı İnancı. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.

Tekin, Talat. (1988). Orhon Yazıtları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Tekin, Talat. (1993). Hunların Dili. Ankara: Doruk Yayınları.

Toparlı, Recep – Vural, Hanifi – Karaatlı, Recep. (2007). Kıpçak Türkçesi Sözlüğü. 2-басылыш. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Ünver, Günay – Güngör, Harun. (2003). Başlangıçtan Günümüze Türklerin Dini Tarihi. 5-басылыш. İstanbul: Rağbet Yayınları.

Vasiliyev, Yuriy. (1995). Türkçe-Sahaca (Yakutça) Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Published

2026-06-30

How to Cite

Zuuridinov , O. (2026). TERMINOLOGY AND ETYMOLOGY OF THE WORD TENGIR. Bulletin of Osh State University, (2), 414–423. https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_30