ЧЫҢГЫЗ АЙТМАТОВДУН ЧЫГАРМАЛАРЫНДАГЫ КАНАТТУУ- СИМВОЛДОР (сайроочу куштардын мисалында)
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948874_2026_1(7)_4%20Ачкыч сөздөр:
кыргыздар, табият, канаттуулар дүйнөсү, торгой, булбул, бөдөнө, орнитология, символ, Ч. АйтматовАннотация
Байыркы мезгилдерден эле канаттуулардын адамдардын турмушунда өз орду болуп келген. Алар алгач аңчылык объектиси катары кызыгууну жаратышса, кийин рухий турмушунда да орун ала баштаган. Буга айрым элдердин, уруулардын тотеми катары ак куу, бүркүт, төө куш, жору, каз, турна саналганын мисал келтире кетсек болот. Ошондон улам көптөгөн элдердин элдик оозеки чыгармачылыгында канаттуулар тууралуу жомоктор, макал-лакаптар, табышмактар жаралып, каада-салттар, ишенимдер, ырым-жырымдар жашап келген. Айрымдары учурда да өзүнүн ордун жоготкон жок, муну кыргыздарга карата да айтууга мүмкүн. Кыргыз этнонимдеринин ичинен боз торгой, борбаш, бүркүт, жапалак, жору, каздар, кара кунас, кара кучкач, кара куш, карга, кузгун, кучкач, көк карга, кыргый, майда үкү, мүркүт, торгой, үкү, чымчык ж.б. сыяктуу аталыштардын учурашы муну тастыктап турат. Макалада Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларындагы канаттуулардын символдук маанилери тууралуу сөз болмокчу.
Библиографиялык шилтемелер
Айтматов, Ч. (1982). 3 томдон турган чыгармалар. 1-том. Фрунзе: Кыргызстан.
Айтматов, Ч. (1982). 3 томдон турган чыгармалар. 2-том. Фрунзе: Кыргызстан.
Айтматов, Ч. (1983). 3 томдон турган чыгармалар. 3-том. Фрунзе: Кыргызстан.
Айтымбет, Орозбек. Кара Кыргыз. 5-китеп: Көкө Тэңир. Толук. такталып, 2-бас. Бишкек: Бийиктик.
Бейшебаев, К. (1982). Куштар өтүп баратат: Жалпы билим берүүчү орто мектептин окуучулары ж-а жогорку окуу жайларынын студенттери үчүн. Фрунзе: Мектеп.
Вместе – рекой быть, врозь – ручейками: Узб. пословицы и поговорки. (1988). (Пер. Н. Гацунаева: Послесл. Н. Владимировой, Б. Саримсакова). Ташкент: Изд-во лит. и искусства.
Дмитриев, Ю. (1984). Соседи по планете: Птицы. Москва: Детская литература.
Карасаев, Х. (1982). Накыл сөздөр: Тил казынасынан баян. Фрунзе: Кыргызстан.
Кошалы кызы, Б. (2023). Ч. Айтматовдун чыгармаларынын көркөмдүк аксиологиялык мазмуну. Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы. Филология, 2(2), 23–29. https://doi.org/10.52754/16948874_2023_2(2)_3
Кыргыз тилинин фразеологиялык сөздүгү. (2001). Ж. Осмонова, К. Конкобаев, Ш. Жапаров. Бишкек: КТМУ.
Мурзакметов, А. (2024). Кыргыз элдик орнитологиясынын макал-лакаптарда камтылышы. Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы, (4), 222–242. https://doi.org/10.52754/16948610_2024_4_22
Остроумов, Н.П. (1895). Сарты. Этнографические материалы. Выпуск третий. Ташкент: Типо-Литография торг. дома «Ф. и Г. Бр. Каменские».
Панов, Е.Н. (1980). Знаки, символы, языки. Москва: Знание.
Сейдакматов, К. (1988). Кыргыз тилинин кыскача этимологиялык сөздүгү. Фрунзе: Илим.
Славянская мифология. (1995). Энциклопедический словарь. Москва: Эллис Лак.
Солтоноев, Б. (1993). Кыргыз тарыхы: Тарыхый очерктер. Бишкек.
Успенский, Л. (2008). Почему не иначе? Этимологический словарь школьника. Москва: АСТ Зебра Е.
Шукуров, Э.Д. (1981). Птицы Киргизии: Науч.-попул. очерк. Часть 1. Фрунзе: Мектеп.
