ЧЫҢГЫЗ АЙТМАТОВДУН ЧЫГАРМАЛАРЫНДАГЫ «ЧООЧУН» КААРМАНДАР
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948874_2025_2(6)_6%20Ачкыч сөздөр:
нивхилер, өрдөк Лувр, нерпа, аңчылык, фольклор, антропонимдер, Сахалин аралыАннотация
Бул макалада Чыңгыз Айтматовдун аз изилденген чыгармасы болгон “Деңизде бойлой жорткон Ала-Дөбөт” повести талданат. Макалада окуянын жаралышына байланыштуу тарыхый, маданий жана өмүр баяндык контексттер, ошондой эле анын идеялык жана көркөм өзгөчөлүктөрү каралат. Айрыкча, кыргыз окурмандарына Айтматовдун көркөм чечмелөөсү аркылуу биринчи жолу тааныштырылган нивх элинин образына көңүл бурулат. Макалада нивх элинин салттуу маданиятынын, фольклорунун, дүйнө таанымынын жана жашоо шарттарынын негизги өзгөчөлүктөрү, алардын деңиздин табигый элементи менен болгон мамилеси жана окуянын образын калыптандыруудагы мифологиялык мотивдердин ролу каралат. Макалада ошондой эле этнографиялык материал менен Айтматовдун философиясынын ортосундагы байланыш, анын ичинде анын чакан элдердин тагдыры, маданий эс тутумду сактоо жана жалпы адамзаттык баалуулуктар жөнүндөгү ой жүгүртүүлөрү каралат. Окуянын жазуучунун чыгармачылыгынын эл аралык темасын өнүктүрүүдөгү жана кыргыз адабиятынын көркөм мейкиндигин кеңейтүүдөгү маанилүү звено катары мааниси жөнүндө тыянак чыгарылат.
Библиографиялык шилтемелер
Айтматов, Ч. (1982). Үч томдон турган чыгармалар. Т.2. Фрунзе: Кыргызстан.
Еремин, Г., Ефанов, Г. (1975). На охотничьих тропах планеты. Бригантина. Сборник рассказов о путешествиях, поисках, открытиях. Москва: Молодая гвардия.
Кондратов, А. (1974). Земля людей – земля языков. Москва: Детская литература.
Кошалы кызы, Б. (2023). Ч. Айтматовдун чыгармаларынын көркөмдүк аксиологиялык мазмуну. Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы. Филология, (2(2), 23–29. https://doi.org/10.52754/16948874_2023_2(2)_3
Кыргыз совет энциклопедиясы. (КСЭ). 4-т. (1979). Фрунзе: КСЭнин Башкы редакциясы.
Муратов, А., Акматов, К. (2018). Чыңгыз Айтматов: цифралар жана фактылар. Бишкек.
Мурзакметов, А. (2025). Илимий макалалар жыйнагы. Бишкек: Эконом-принт.
Осмонова, Н., Оморкулов, Б. (2025). Нравственные основы прозы А.С. Пушкина и Ч. Айтматова. Вестник Ошского государственного университета, (2), 168–177. https://doi.org/10.52754/16948610_2025_2_15
Салиева, Г. (2025). Кыргыздардын календардык түшүнүктөрү. Евразия изилдөөлөрү ачык журналы, 2(2), бб. 16-23. https://doi.org/10.65469/eijournal.2025.2.3
Санги, В. (1985). Месяц рунного хода. Москва: Советский писатель.
Справочник личных имен народов РСФСР. (1989). Под ред. А.В. Суперанской, Ю.М. Гусева. Москва: Рус. яз.
Эскимосские сказки и мифы. (1988). Перевод с эскимосского и английского. Составление, предисловие и примечания Г. А. Меновщикова. Москва: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука».
Этнография боюнча терминдердин орусча-кыргызча сөздүгү. (1989). Түзүүчү Аттокуров С. Фрунзе: Илим.
