ИННОВАЦИЯНЫН ЭКСПОРТКО ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ: БОРБОР АЗИЯДАГЫ ЧАКАН ЖАНА ОРТО ИШКАНАЛАР БОЮНЧА ЭМПИРИКАЛЫК АНАЛИЗ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_3_16%20Ачкыч сөздөр:
инновация, экспорт, чакан жана орто ишканалар, R&D, финансылык жеткиликтүүлүк, санариптик адаптация, Борбор Азия, логит моделиАннотация
Бул макалада фирма деңгээлиндеги инновация Борбор Азиядагы чакан жана орто ишканалардын экспорттоо ыктымалдыгын жогорулатуусу изилденет. Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстанды камтыган Дүйнөлүк Банктын ишканаларды изилдөө (World Bank Enterprise Survey) беримдеринин негизинде логит моделдер бааланып, орточо маржиналдык эффекттер көрсөтүлдү. Жыйынтыктар продукция өндүрүү жана кызмат көрсөтүүдө, процесстерде жана илимий-изилдөө (R&D) инновацияларды ишке ашырган орто жана чакан ишканалардын экспортко катышуу ыктымалдыгы катары менен салыштырмалуу 1,7; 1,8 жана 3,6 пайыздык пунктка жогору болгондугун көрсөттү. Ошондой эле чет өлкөлүк капитал, финансылык жеткиликтүүлүк, фирманын көлөмү жана санариптик катышуу да экспорттоо ыктымалдыгын жогорулата тургандагын көрсөткөн. Сектордук айырмачылыктар тамак-аш өндүрүшү секторундагы фирмалар кызмат көрсөтүү жана соода секторлоруна караганда экспортко көбүрөөк багытталгандыгын көрсөтөт. Убакыт факторлору 2019-жылдан кийин экспорттук активдүүлүктүн өсүшүн көрсөткөн. Натыйжалар өткөөл экономикаларда чакан жана орто бизнестин экспортко катышуусуна инновациялык мүмкүнчүлүктөр жана финансылык жеткиликтүүлүк маанилүү таасир тийгизгендигин көрсөткөн. аймактагы экспорттук ишмердүүлүктү колдоо үчүн R&D колдоону, санариптик адаптацияны жана орто жана чакан ишканалардын кредитке жеткиликтүүлүгүн жогорулатуучу чаралар сунушталат.
Библиографиялык шилтемелер
Сооронбек, К. Т., Максытова, Б.Т. (2018). Problems of agricultural exports from Kyrgyzstan to the EEU. Вестник Ошского государственного университета, (2), 158-164.
Ташбаев, А., & Осмоналиева, Д. (2017). The development of external trade in agricultural products in the republics of Central Asia. Вестник Ошского государственного университета, (2), 169-176.
Bigos, K., & Michalik, A. (2020). The influence of innovation on international new ventures’ exporting in Central and Eastern Europe and Central Asia countries. Entrepreneurial Business and Economics Review, 8(3), 47–63. https://doi.org/10.15678/EBER.2020.080303
Bigos, K., & Wach, K. (2021). Product innovation as the cause of export propensity in the Caucasus: Empirical evidence for Armenia, Azerbaijan and Georgia. Central Asia & the Caucasus, 21(2), 67–80.
Cameron, A. C., & Miller, D. L. (2015). A practitioner’s guide to cluster‐robust inference. Journal of Human Resources, 50(2), 317–372. https://doi.org/10.3368/jhr.50.2.317
Cieślik, A., Michałek, J. J., & Szczygielski, K. (2024). Direct versus indirect exports in post-communist Europe and Central Asia: The role of innovation activities and internationalization. Eastern European Economics, 62(1), 1–17. https://doi.org/10.1080/00128775.2023.XXXXXX
Friesenbichler, K., & Peneder, M. (2016). Innovation, competition and productivity: Firm-level evidence for Eastern Europe and Central Asia. Economics of Transition, 24(3), 535–580. https://doi.org/10.1111/ecot.12090
Greene, W. H. (2018). Econometric analysis (8th ed.). Pearson.
Helpman, E., Melitz, M. J., & Yeaple, S. R. (2004). Export versus FDI with heterogeneous firms. American Economic Review, 94(1), 300–316. https://doi.org/10.1257/000282804322970814
Liu, Y., Wu, X., Zhao, L., Wang, W., & Wang, M. (2025). Evolutionary dynamics of agricultural trade in Central Asia under the Belt and Road Initiative. China Agricultural Economic Review, 17(3), 527–550. https://doi.org/10.1108/CAER-XX-XXXX
Melitz, M. J. (2003). The impact of trade on intra-industry reallocations and aggregate industry productivity. Econometrica, 71(6), 1695–1725. https://doi.org/10.1111/1468-0262.00467
Pereira, J., Correia, A., Braga, A., Alves, W., Ratten, V., & Braga, V. (2025). What innovation and technology deliver to internationalization? The case of European and Central Asia regions. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, 17(3), 789–814. https://doi.org/10.1108/JEEE-XX-XXXX
Peyrouse, S. (2009). Business and trade relationships between the EU and Central Asia. EU–Central Asia Monitoring, 5, 5–7.
ul Haq, I., Pardaev, J., Allayarov, P., & Munir, S. (2024). The impact of financial innovation and infrastructure on inbound tourism in Central Asia. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 10(1), 100175. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100175
Wooldridge, J. M. (2010). Econometric analysis of cross section and panel data (2nd ed.). MIT Press.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Дастан Асеинов
