ОШ ЖАНА БАТКЕН ОБЛУСТАРЫНЫН ТОПОГРАФИЯЛЫК КАРТАЛАРЫНДАГЫ ИЗОЛИНИЯЛАРДЫ ВЕКТОРЛОШТУРУУНУН ТАКТЫГЫН ТАЛДОО
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_34%20Ачкыч сөздөр:
тактык, топографиялык карта, сканерлөө, векторлоштуруу, горизонталдарАннотация
Маанилүүлүк. Геомаалыматтык технологиялардын жана санариптик картографиянын заманбап өнүгүшү жогорку тактыктагы санариптик рельеф моделдерин (СРМ) түзүүгө болгон талапты күчөттү. Кыргыз Республикасынын Ош жана Баткен сыяктуу тоолуу аймактарында мейкиндик маалыматтарынын тактыгы аймактык пландаштыруу, айлана-чөйрөнү мониторингдөө, инфраструктураны долбоорлоо жана табигый коркунучтарды баалоодо өзгөчө мааниге ээ. СРМ түзүүнүн маанилүү этаптарынын бири болуп топографиялык карталардагы горизонталдарды (изолинияларды) векторлоштуруу эсептелет, ал эми бул процессте пайда болгон каталар акыркы моделдин сапатына олуттуу таасир этет.
Макалада Баткен жана Ош облустарынын топографиялык карталарындагы изолинияларды түшүрүүнүн тактык критерийлери каралган. Тоолуу жана жетүүгө кыйын аймактар үчүн навигациялык өлчөөлөрдү жана аэрофототартуунун жыйынтыктарын колдонуу максатка ылайыктуу экени белгиленген. Геомаалыматтык системалар үчүн баштапкы материалдарды сканерлөө ыкмасы сүрөттөлгөн. Өзгөчө көңүл ГИС «ПАНОРАМА» программасында горизонталдарды векторлоштурууга жана сегментациялоого бурулган. Сплайн ыкмасы жана полином даражасын эске алуу менен санариптештирүүнүн жыйынтыктары графикалык түрдө көрсөтүлгөн. Тоолуу аймактар үчүн санариптик рельеф моделин ири масштабдагы карталардын негизинде ыкчам түзүүгө мүмкүн экендиги аныкталган. Изилдөөнүн максаты. Ош жана Баткен облустарынын топографиялык карталарынан алынган изолинияларды векторлоштуруунун тактыгын баалоо жана санариптик рельеф моделдеринин сапатына таасир этүүчү негизги факторлорду аныктоо. Векторлоштуруу заманбап ГИС программаларынын жардамы менен жарым автоматтык жана кол менен санариптештирүү ыкмаларын колдонуу аркылуу жүргүзүлгөн. Тактыкты баалоо алынган маалыматтарды эталондук булактар, анын ичинде SRTM жана башка санариптик рельеф моделдери менен салыштыруу жолу менен жүргүзүлгөн. Анализ үчүн орточо квадраттык ката (ОКК), орточо абсолюттук ката (ОАК) жана мейкиндиктик салыштыруу ыкмалары колдонулган. Изолинияларды векторлоштуруунун тактыгы карта масштабына, баштапкы материалдардын сапатына, тандалган ыкмага жана аткаруучунун квалификациясына көз каранды экендиги аныкталды. Ири масштабдагы карталар жогорку тактыкты камсыз кылат, ал эми майда масштабдагы карталар рельефти жалпылоого жана каталардын көбөйүшүнө алып келет.
Библиографиялык шилтемелер
Базлов, Ю. А., Герасимов, А. П., Ефимов, Г. Н., & Насретдинов, К. К. (1996). Параметры связи систем координат. Геодезия и картография, (8), 6–7.
Берлянд, А.М., Гедымин, А.В., Кельнер, Ю.Г., и др. (1988). Справочник по картографии. Москва: Недра.
Гиенко, Е. Г. (2001). Результаты численных экспериментов по определению параметров трансформирования локальных геодезических сетей. В Современные проблемы геодезии и оптики: Тезисы докладов 51-й научной конференции преподавателей СГГА (с. 15). Новосибирск.
Гулямова, Л. Х., Мирмахмудов, Э. Р., & Олтибоев, Ж. (2021). Создание трехмерных моделей рельефа окрестности рудника Ауминзо-Амантайтау. Вестник науки, 4(10), 152–162.
Ершова, Н.В., & Фролова, Г.П. (2015). Подготовка ГИС данных: Учебно-методическое пособие. Бишкек: КРСУ.
Лурье, И.К. (2008). Геоинформационное картографирование: Методы геоинформатики и цифровой обработки космических снимков. Москва: КДУ.
Мазуров, Б. Т., & Абжапарова, Д. А. (2016). Изучение геодинамики Центральной Азии геодезическими методами. В Интерэкспо Гео-Сибирь, Т.1, №2, 42–46.
Мирмахмудов, Э. Р., & Абдумуминов, Б. О. (2020). Построение цифровой модели горного участка по топографическим картам. Проблемы науки, образования и культуры, (2), 59–63.
Мирмахмудов, Э.Р., & Гулямова, Л.Х. (2020). О точности исходных данных для построения цифровой модели рельефа. В Вестник науки: Сборник статей II Международной научно-практической конференции (сс. 76–86). Уфа.
Салишев, К.А. (1987). Проектирование и составление карт. Москва: Издательство МГУ.
Титовская, М.А. (2021). Построение цифровой модели местности как основа разработки информационных моделей транспортных сооружений. Universum: Технические науки, (6), 88–90.
Трофимов, А.А. (2014). Оценка точности матрицы высот SRTM по материалам топографических съемок. Геопрофи, (6), 13–17.
Abzhaparova, D., Mirmakhmudov, E., Toshonov, B., Sultanov, Z., & Muhtarov, D. (2025). Development of a DEM in the GIS “PANORAMA” based on a topographic map for the southern territory of the Fergana Valley. Journal of Environmental & Earth Sciences, 7(8), 16–21. https://doi.org/10.30564/jees.v7i8.10001
Bragin, V.D. (2007). The Kyrgyz Seismic Network (KNET). In Book of Abstracts, Spring Meeting, American Geophysical Union, pp. 42–46.
Djenaliev, A., Kada, M., Chymyrov, A., Hellwich, O., & Muraliev, A. (2018). Spatial statistical analysis of earthquakes in Kyrgyzstan. International Journal of Geoinformatics, 14(1), 11–20.
Leberl, F. (1973). Interpolation in square grid DTM. ITC Journal, (5), 75–807.
Mirmakhmudov, E., Abzhaparova, D., Tashbaltaeva, Sh., Mamadaminova, B., & Xakimova, M. (2024). Geophysical research on a landslide-prone slope in the vicinity of the village of Ayusay in the Republic of Kyrgyzstan. E3S Web of Conferences, 590, 03007, 1–8.
Mirmakhmudov, E., Gulyamova, L., & Juliev, M. (2019). Digital elevation models based on the topographic maps. Coordinates, 15(1), 31–37.
Reigber, Ch., Angermann, D., Michel, G., Klotz, J., Galas, R., & the CATS-Team. (1999). GPS constraints on the distribution of deformation of the Tien Shan and N-Pamirs and behavior of the Tarim. In 14th Himalaya-Karakorum-Tibet Workshop. Terra Nostra, (127).
Shukina, O., Muborakov, K., Ruziev, A., Yakubov, G., & Ergashev, M. (2012). Using digital photogrammetry to create large-scale topographic maps and plans in Uzbekistan. International Journal of Geoinformatics, 18(1), 37–42.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Динара Абжапарова , Эркин Мирмахмудов , Жанарбек Султанов , Жумашбек Токтосунов , Умаралы Мамыров
