КЫРГЫЗСТАНДЫН ТҮШТҮК ЧӨЛКӨМҮНҮН БИЙИК ТООЛУУ РАЙОНДОРУНУН КАЛКЫНЫН АРАСЫНДА ТИШ КАРИЕСИНИН ТАРАЛЫШЫ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2026_2_3%20Ачкыч сөздөр:
стоматология, калктын стоматологиялык саламаттыгы, тиш кариеси, таралышы, этиологияАннотация
Маанилүүлүк. Изилдөөнүн актуалдуулугу Кыргыз Республикасынын бийик тоолуу аймактарындагы калк арасында тиш кариесинин таралышы, профилактикалык иш-чаралардын натыйжалуулугунун төмөндүгү жана стоматологиялык жардамдын жеткиликтүүлүгүнүн чектелиши менен шартталган. Максат — Түштүк Кыргызстандын бийик тоолуу аймактарынын калкынын арасында тиш кариесинин таралышын, интенсивдүүлүгүн жана анын өнүгүүсүнүн тобокелдик факторлорун баалоо болуп саналат. Изилдөөнүн объектиси катары бийик тоолуу райондордун тургундарынын стоматологиялык ден соолугу каралат, ал тиштин катуу ткандарынын абалы, КПУ индекси жана ооз көңдөйүнүн гигиенасынын деңгээли боюнча бааланат. Изилдөөнүн материалдары жана ыкмалары 720 ар кандай жаш курактагы адамдардан турган топту (7–60 жаш) клиникалык кароодон өткөрүү, кариес таралышын жана КПУ индексин аныктоо, ошондой эле коркунуч туудурган факторлорду тастыктоо максатында 650 катышуучунун арасында анкеталык сурамжылоону камтыган. Статистикалык талдоо вариациялык статистиканын методдорун жана Стьюденттин критерийин колдонуу аркылуу аткарылды. Жыйынтыктар кариестин жогорку деңгээлде жайылгандыгын аныктады: 7–12 жаштагыларда — 88 %, 13–17 жаштагыларда — 92 % жана чоңдор арасында — 96 %. КПУ индексинин динамикасы куракка байланыштуу (3,2-6,8) чейин жогорулаган, негизги тобокелчилик факторлору аныкталды: ооз гигиенасынын төмөн деңгээли, таттууну көп колдонуу, стоматологго сейрек кайрылуу жана сууда фтор жетишсиздиги. Алынган маалыматтар Кыргыз Республикасынын Түштүк чөлкөмүнүн бийик тоолуу райондорунун калкынын арасында кариестин таралышын төмөндөтүүгө, анын өсүшүн минималдаштырууга жана стоматологиялык ден соолугунун деңгээлин жогорулатууга багытталган комплекстүү алдын алуу программаларын түзүүнүн максатка ылайыктуулугун негиздейт.
Библиографиялык шилтемелер
Горзов, И. П. (1991). Распространённость кариеса и его профилактика в условиях биогеохимического дефицита фтора ( Автореф. дисс. докт. мед. наук). Киев.
Гуань Л., Го Ц., Бан Ц., Ли Г., Тонг Ц., Чуан А., Тянь Т., Хань Б., Сюань К., Ван С. (2020). Состояние кариеса зубов и связанные с ним факторы у взрослого населения Тибета по данным Четвёртого национального стоматологического обследования Китая. BMC Oral Health, 20, 248.
Йордан Р.А., Михелис В. (2020). Пятое исследование стоматологического здоровья Германии (DMS V): состояние и тенденции распространённости кариеса в Германии. Community Dental Health, 37(3), 190–197.
Калбаев А. А., Исмаилов А. А., Юлдашев И. М., Каратаева А. М., Исмаилов И. Распространённость кариеса зубов среди школьников Чон-Алайского района Кыргызской Республики. Вестник стоматологии и челюстно-лицевой хирургии 2025, 21(4), 102-109
Камчыбекова, А. Ш., Чолокова, Г. С., Абыкеева, Р. С., Тыналиева, Р. А., & Тыналиева, Д. М. (2022). Распространённость и интенсивность кариеса зубов у детей раннего возраста. Евразийский журнал здравоохранения, 2(2), 143-146.
Леонтьев, В. К., Пахомов, Г. Н. (2006). Профилактика стоматологических заболеваний. Москва.
Нурбаев, А., Эркинбеков, И. (2024). Распространённость кариеса и полной адентии зубов у лиц пожилого и старческого возраста, проживающих в Кыргызской Республике. Евразийский журнал здравоохранения, 3(3), 36-39.
Усупбекова, Т. Р., Калбаев, А. А., Абдуллаева, К. А. (2021). Распространённость и интенсивность кариеса зубов у детей школьного возраста г. Ош Кыргызской Республики. Вестник КГМА им. И. К. Ахунбаева, (2), 80-85.
Шмёкель Й., Сантамария Р.М., Баснер Р. и соавт. (2022). Распространённость кариеса у детей в Германии после проведения профилактических программ: результаты современных эпидемиологических исследований. Caries Research, 56(5), 401–409.
Штетцер, М. Влияние высокогорья и изменений барометрического давления на стоматологическое здоровье и состав слюны / М. Штетцер, К. Кюльхорн, К. фон Зее, М. Рюкер // Немецкий стоматологический журнал (Deutsche Zahnärztliche Zeitschrift). — 2012. — Т. 67, № 4. — С. 218–224.
Ян Ф., СуоНан Л., Гун М., Чэнь Ц. и соавт. (2025). Поперечное исследование стоматологического здоровья и гигиены полости рта у детей 7–10 лет, проживающих в экстремально высокогорных районах Китая. Scientific Reports, 15, 16460.
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Алимбек Исмаилов
