БОРБОРДУК АЗИЯДАГЫ РЕГИОНАЛИЗАЦИЯ ПРОЦЕССИНДЕГИ СУУ РЕСУРСТАРЫНЫН МАСЕЛЕСИ: КЫРГЫЗСТАНДЫН РОЛУ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948610_2025_3_0_4%20Ачкыч сөздөр:
суу ресурстары, регионализация, трансчегаралык дарыялар, кызматташтык, суу коопсуздугу, Кыргызстан, суу ресурстарын башкарууАннотация
Макалада суу ресурстары Борбордук Азияны региондоштуруунун фактору катары каралып, Кыргызстандын ролуна өзгөчө басым жасалат. Трансчегаралык суу пайдалануу маселеси, анын аймактагы экономикалык жана саясий туруктуулукка тийгизген таасири талдоого алынат. Негизги чакырыктар аныкталган: суунун тартыштыгы, жогоруда жана төмөндө жайгашкан өлкөлөрдүн ортосундагы карама-каршылыктар, суу ресурстарынын саясий куралга айланышы жана экологиялык тобокелчиликтер. Учурдагы кызматташтык механизмдери жана аларды өркүндөтүү мүмкүнчүлүктөрү изилденет. Айрыкча суу ресурстарын башкаруунун жаңы институттарын түзүүнүн, эл аралык тажрыйбаны киргизүүнүн жана гидроинфраструктурага инвестиция тартуунун зарылдыгына көңүл бурулат. Макалада узак мөөнөттүү мамлекеттер аралык келишимдерди иштеп чыгуу, суу боюнча талаштарды чечүүчү арбитраждык механизмди түзүү, суу менен камсыздоо системаларын модернизациялоо жана жаратылыш суу булактарын коргоо боюнча сунуштар берилет. Бул макала аймактык кызматташтыкты илимий жактан түшүнүүгө салым кошуп, суу маселелерин чечүүгө комплекстүү мамилени сунуштайт.
Библиографиялык шилтемелер
Гиниятуллин, Р.А. (1991). Формирование стратегии совместного пользования водными ресурсами в Центральной Азии.
Дуйшенбеков, М.Б. (2021). “Региональное сотрудничество по вопросам водных ресурсов в Центральной Азии: институциональные механизмы и их эффективность”. Известия Академии наук Кыргызской Республики, 2(1), 34–50.
Надыров, Ш.М. (2000). Водные ресурсы трансграничных рек Центральной Азии как потенциальный источник конфликтов. Казахстан-спектр, (2).
Романова, С.М., Достай, Ж.Д., & Рыскалиева, Р.Г. (2012). “Водные ресурсы Казахстана: оценка, прогноз, управление”. Том VII. Ресурсы речного стока Казахстана. Книга 3. Качество поверхностных вод Казахстана и вопросы международного вододеления. Алматы: Институт географии МОН РК.
Сарбаев, Т.С. (1980). Ирригация Кыргызстана в проектах и объектах. Бишкек: Кыргызский проектный водный институт.
Сарсенбаев, Е.Н. (2022). “Экологические проблемы трансграничных рек Казахстана и пути их решения”. Экология и природные ресурсы Казахстана, 3(2), 76–91.
Садырбаев, К.Ж. (2020). “Трансграничное водопользование в Центральной Азии: между конфликтами и сотрудничеством”. Вестник Кыргызского национального университета, 12(4), 88–104.
Султанов, Б.Т. (2019). “Водные ресурсы Центральной Азии: проблемы управления и пути решения”. Известия Национальной академии наук Республики Казахстан, 1(3), 56–72.
Тажибаев, А. К. (2018). “Управление водными ресурсами в Казахстане: вызовы и перспективы”. Вестник Казахского национального университета имени аль-Фараби, 5(7), 112–130.
Bohr, A. (2004). “Regionalism in Central Asia: New geopolitics, old regional order”. International Affairs, 80(3), 485–502. https://doi.org/10.1111/j.1468-2346.2004.00400.x
Cooley, A. (2012). Great games, local rules: The new great power contest in Central Asia. Oxford University Press.
Giordano, M., & Wolf, A. T. (2003). “Sharing waters: Post‐Rio international water management”. Natural Resources Forum, 27(2), 163–171. https://doi.org/10.1111/1477-8947.00050
Gleick, P.H. (2014). Water diplomacy: A negotiated approach to managing complex water conflicts. Island Press.
Gleick, P. H. (2014). “Water, drought, climate change, and conflict in Syria”. Weather, Climate, and Society, 6(3), 331–340. https://doi.org/10.1175/WCAS-D-13-00059.1
Hettne, B., & Söderbaum, F. (2000). “Theorising the rise of regionness”. New Political Economy, 5(3), 457–472. https://doi.org/10.1080/713687778
Laruelle, M. (2021). Central peripheries: Nationhood in Central Asia. UCL Press.
Libman, A., & Vinokurov, E. (2012). Holding-together regionalism: Twenty years of post-Soviet integration. Palgrave Macmillan.
Libman, A., & Vinokurov, E. (2012). “Regional integration and economic convergence in the post-Soviet space: Experience of the decade of growth”. Journal of Eurasian Studies, 3(1), 21–30. https://doi.org/10.1016/j.euras.2011.10.003
Linn, J. F. (2012). Central Asian regional integration and cooperation: Reality or mirage? Emerging Markets Forum.
Megoran, N. (2017). Nationalism in Central Asia: A biography of the Uzbekistan-Kyrgyzstan boundary. University of Pittsburgh Press.
Micklin, P. (2016). “The future Aral Sea: Hope and despair”. Earth’s Future, 4(12), 495–505. https://doi.org/10.1002/2016EF000410
Micklin, P. (2016). “The water crisis in Central Asia: Key issues and challenges”. Water International, 41(5), 776–793. https://doi.org/10.1080/02508060.2016.1140466
Pomfret, R. (2019). The Central Asian economies in the twenty-first century: Paving a new silk road. Princeton University Press.
Sadoff, C.W., & Grey, D. (2002). “Beyond the river: The benefits of cooperation on international rivers”. Water Policy, 4(5), 389–403. https://doi.org/10.1016/S1366-7017(02)00035-1
Weinthal, E. (2002). State making and environmental cooperation: Linking domestic and international politics in Central Asia. MIT Press.
Wolf, A. T. (2007). “Shared waters: Conflict and cooperation”. Annual Review of Environment and Resources, 32, 241–269. https://doi.org/10.1146/annurev.energy.32.041006.101442
Zakhidov, N. (2008a). “Water and energy problems in Central Asia: Implications for regional security”. Central Asian Survey, 27(1), 101–118. https://doi.org/10.1080/02634930802030300
Zakhidov, N. (2008b). “Water resources management in Central Asia: Conflicts and cooperation”. Environmental Politics, 17(3), 451–470. https://doi.org/10.1080/09644010802055612
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2025 Канышай Нурдинова , Айкокул Шерова , Айганыш Азизбек кызы
