ОШ ШААРЫНДА УНААЛАРДАН ЧЫККАН ЗЫЯНДУУ ЗАТТАРДАН АБАНЫН БУЛГАНЫШЫ ЖАНА МАЙЫПТЫГЫ БАР АДАМДАРДЫН СОЦИАЛДЫК АЯРЛУЛУГУ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948823_2025_2(6)_16Ачкыч сөздөр:
абанын булганышы, транспорттон чыккан зыяндуу заттар, майыптык, социалдык иш, аялуулук, Ош, экологиялык адилеттүүлүк, мобилдик кызматтарАннотация
Бул макалада Ош шаарындагы транспортко байланыштуу абанын булганышынын ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдардын социалдык аялуулугуна тийгизген таасири социалдык иш көз карашынан каралат. Акыркы беш жылдагы системалуу адабияттарды карап чыгуу, жергиликтүү маалыматтардын мейкиндиктик анализи жана негизги кызыкдар тараптар менен сапаттык маектерди камтыган ырааттуу аралаш ыкмалардын дизайны колдонулган. Майыптыктын себептери боюнча жергиликтүү маалыматтар, аялуулуктун стратификациясы жана социалдык кызматтар жана муниципалдык бийлик органдары үчүн практикалык сунуштар камтылган. Жыйынтыктар транспорттун булганышы кирүү тоскоолдуктарын, экономикалык жүктөмдөрдү жана социалдык четтетүүнү күчөтүп, социалдык кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугун төмөндөтөрүн көрсөтүп турат. Бул таасирлерди азайтуу үчүн ведомстволор аралык протоколдор, мобилдик кызматтар жана экологиялык көрсөткүчтөрдү социалдык иш практикасына интеграциялоо зарыл.
Библиографиялык шилтемелер
Список литературы
Бишкектеги абанын сапаты: абаны булгоочу заттардын булактарын баалоо жана абанын сапатын башкарууну илгерилетүү боюнча жол картасы. Октябрь 2022. Кыргыз Республикасындагы БУУнун Өнүктүрүү программасы жана БУУнун Айлана-чөйрөнү коргоо программасы [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/ files/2022-10/Бишкектеги%20абанын%20сапаты_KG%202.pdf (Дата обращения: 18.12.2025).
Кыргызстандын Бишкек шаарында абанын булганышынын аялдардын жана балдардын ден соолугуна жана социалдык жашоосуна тийгизген таасири. Ноябрь 2022. UNICEF Kyrgyzstan. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www.unicef.org/kyrgyzstan/media/8781/file/Air%20pollution%20report%20kyr.pdf.pdf (Дата обращения: 18.12.2025).
Максатов Э. М. Бишкектеги абанын булганышы // Вестник КНАУ. – 2023. – № 1 (64). – С. 115–124. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: file:///C:/Users/dell/Downloads/Vestnik%201%202023-115-124%20(1).pdf (Дата обращения: 18.12.2025).
UNIDO. Ежегодный доклад ЮНИДО, 2019 год. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www.unido.org/sites/default/files/unido-publications/2023-03/Annual-Report-2019-ru.pdf (Дата обращения: 18.12.2025).
Air pollution and the world of work. Stockholm Environment Institute, 2022.
[Electronic resource]. – Available at: https://www.sei.org/wp-content/uploads/2022/10/asia-air-pollution-work-sei2022.040.pdf (Accessed: 18.12.2024).
Bucek P., Maršolek P., Bílek J. Low-Cost Sensors for Air Quality Monitoring – the Current State of the Technology and a Use Overview // Chemistry-Didactics-Ecology-Metrology. – 2021. – Vol. 26. – P. 41–54. DOI: 10.2478/cdem-2021-0003.
[Electronic resource]. – Available at: https://www.researchgate.net/publication/358096012
(Accessed: 18.12.2025).
González L., Petrova E. Urban transport emissions and vulnerability mapping in Central Asian cities // Urban Environment Review. – 2022. – Vol. 9, No. 3. – P. 45–67.
Ivanova A., Tursunov K. Disability prevalence and causes in Kyrgyzstan: Survey-based insights // Central Asian Public Health Journal. – 2021. – Vol. 15, No. 2. – P. 34–52.
Khan M., Bekmamatov A. Health, disability and social protection in Kyrgyzstan: Contemporary challenges // Central Asian Social Policy Studies. – 2020. – Vol. 4, No. 1. – P. 87–110.
Lin D. Y., Waller S. T., Lin M. Y. A review of urban planning approaches to reduce air pollution exposures // Current Environmental Health Reports. – 2024. – Vol. 11. – P. 557–566.
Madhusoodanan J. Fixing air pollution could dramatically improve health disparities // Nature. – 2023.
Pineda V. S., Corburn J. Disability, urban health equity, and the built environment // Disability and Health Journal. – 2020. – Vol. 13, No. 1. – Article 100850.
UNEP. Tackling transport-related air pollution in Kyrgyzstan. United Nations Environment Programme, 2023. [Electronic resource]. – Available at:
https://www.unep.org/publications-data (Accessed: 18.12.2025).
WHO. WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. World Health Organization, 2021. [Electronic resource]. – Available at: https://apps.who.int/iris.
