КЫРГЫЗСТАНДЫН ТҮШТҮК АЙМАГЫНДАГЫ ЭТНОДЕМОГРАФИЯЛЫК ПРОЦЕССТЕР: КАЛКТЫН САНЫНЫН ДИНАМИКАСЫ ЖАНА УЛУТТУК КУРАМЫНЫН ӨЗГӨРҮҮСҮ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948653_2026_1_23Ачкыч сөздөр:
демография, этнос, калк, калктын өсүү динамикасы, улут, табигый өсүү, биримдик жана сабырдуулук, миграция, социалдык-экономикалык абал, этнодемографиялык процесстер, дискриминация, “латенттүү” жагдайАннотация
Кыргыз Республикасынын эгемендүүлүгүнөн кийинки жылдары рынок экономикасынын шарттарында социалдык-экономикалык жана саясий реформалардын жүрүшү, өлкөдөгү ар тараптуу кыйынчылыктар, анын калкынын өнүгүү динамикасына, курамына жана мүнөзүнө өз таасир тийгизди. Ошондуктан, учурда республикадагы этнодемографиялык процесстерди терең жана ар тараптуу изилдөө учурдагы актуалдуу меселелердин бири болуп саналат. Макалада 1989-жылдан 2022-жылга чейинки мезгилде Кыргызстандын түштүк аймагындагы калктын санынын динамикасы жана улуттук курамынын өзгөрүүсүнө этносоциологиялык изилдөө жүргүзүү менен учурдагы абал боюнча статистикалык маалыматтар жана этнодемографиялык процесстер талданат. Этнодемографиялык өзгөрүүлөргө таасир этүүчү негизги факторлору болуп, калктын өсүүсү, миграциялык процесстер жана социалдык-экономикалык шарттар каралган. Этностор аралык мамилелерге жана анын демографиялык кырдаалга тийгизген таасирине өзгөчө көңүл бурулат. Маалыматтардын мүнөздөмөлөрүнө жана этносоциологиялык изилдөөлөрдүн натыйжаларына таянуу менен этностор аралык өз ара аракеттенүүнү жакшыртуу боюнча сунуштар берилет, анткени, ал коомдук туруктуулукту жана негиздерди камсыз кылуунун зарыл шарты болуп саналат.
Библиографиялык шилтемелер
Алайчиев, Э.К. (2011). Кыргызстандын түштүк аймагындагы демографиялык маселелер [Текст]. Ош: Б.и., 116 с.
Асанканов, А., & Эркебаев, А. (2023). Межэтнический конфликт в июне 2010 года на юге Кыргызстана: причины, обстоятельства, хронология, последствия, принятые меры и уроки [Текст]. Бишкек: Улуу Тоолор, 400 с.
Gulnaz Chynykeeva. (2020). The Southern Region of Kyrgyzstan: Modernity and Ethnic-Demographic Development. Open Journal of Social Sciences, 8, 1–12.
Чыныкеева, Г.Э. (2016). Азыркы мезгилдеги Кыргызстандын түштүгүндөгү этнодемографиялык процесстер (Жалал-Абад облусундагы этносоциологиялык изилдөөлөрдүн негизинде). Б.
Жоробеков, Ж. (1996). Этнодемографические процессы в Кыргызстане (вчера, сегодня, завтра) [Текст]. Бишкек: Илим, 246 с.
Жоробеков, Ж. (1998). Этнодемографические процессы и вопросы этнополитики в Кыргызстане [Текст]: дис. д-ра политол. наук: 23.00.02. Алматы, 293 с.
Кыргыз Республикасынын Статистика комитети. (n.d.). https://stat.gov.kg/ru/
Кыргызстандын түштүгүндөгү этнодемографиялык процесстер (Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарындагы этносоциологиялык изилдөөлөр) долбоору боюнча экспедициянын материалдары. (2024).
Кыргызстандын түштүгүндөгү миграциялык жана этнодемографиялык процесстер (Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарындагы этносоциологиялык изилдөөлөр) боюнча долбоордун жалпы материалдары. (2019–2021). 300 с.
Кыргызстандын түштүгүндөгү миграциялык жана этнодемографиялык процесстер (Баткен, Жалал-Абад жана Ош облустарындагы этносоциологиялык изилдөөлөр) боюнча долбоордун жалпы материалдары. (2019–2021). 300 с.
2022-жылдагы Кыргыз Республикасындагы эл жана турак-жай фондун каттоо: II-китеп (Биринчи бөлүк) таблицаларда: Кыргызстандын калкы. (2023). Б., 381 с. ISBN 978-9967-28-708-2, с. 93.
http://berlek-nkp.com/meropriyatiya-obschie/11890-yurta-2023-pozitivnyy-opyt-nacionalnoy-politiki-kyrgyzstana.html. «Юрта»-2023: Национальная политика Кыргызстана – единство народа и межэтнических отношений.
