Турак жай имараттарын долбоорлоодо күн жылытуусун анализдөө жана изилдөө
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948645_2025_4(1)_61Ачкыч сөздөр:
энергиянын кайра жаралуучу булактары; жылуулук эффективдүүлүгү; архитектуралык чечимдер; имараттарды жылуулуктан коргоо; климаттык өзгөчөлүктөр; курулуш элементтерин оптималдаштыруу; структуранын сезондук ыңгайлашуусуАннотация
Изилдөөнүн максаты күн энергиясын сезондук колдонуу аркылуу турак жай имараттарынын энергия эффективдүүлүгүн жогорулатуунун математикалык моделин иштеп чыгуу болгон. Терезелердин геометриялык параметрлерин жана терезе чатырынын конструкциялык өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен энергия-активдүү үйлөрдү долбоорлоо үчүн теориялык эсептөө методу сунушталат. Жылытуу мезгилинде күн радиациясын эффективдүү кармоо үчүн терезелерди оптималдуу жайгаштыруу шарттары аныкталган. Изилдөөдө Кыргызстандын климаттык өзгөчөлүктөрүнө өзгөчө көңүл бурулган, мисалы, жылытуу мезгилинин узактыгы, күн радиациясынын деңгээли жана салттуу энергия булактарын керектөөнү кыскартуу потенциалы. Ош жана Бишкек шаарларынын климаттык анализи кыштын эң кыска күндөрүндө да жайларды жарым-жартылай же толук жылытуу үчүн жетиштүү күн энергиясын алууга болоорун көрсөттү. Ички жана тышкы чөйрөнүн ортосундагы температуранын айырмасын, ошондой эле курчап турган конструкциялардын жылуулук өткөрүмдүүлүк коэффициентин эске алган жылуулук жоготуусунун математикалык модели иштелип чыккан. Бул жылытуу үчүн күн энергиясын натыйжалуу пайдалануу узактыгын баалоого мүмкүндүк берет. Дизайндын негизги параметрлери, анын ичинде күндүн түшүү бурчу, чатырдын ашкан узундугу, терезенин бийиктиги жана фасаддын геометриясы расмий түрдө бекитилген. Күндүн абалынын сезондук өзгөрүшүн эске алуу менен чатырдын узундугун жана бийиктигин эсептөө үчүн формулалар да сунушталган. Макалада жайкысын ысып кетүүдөн коргоону жана кышында күн энергиясын максималдуу тийүүсүн камсыз кылган чатырларды жана терезелерди жайгаштыруунун схемасы келтирилген. Изилдөө жакшы долбоорлонгон күн жылытуу системалары борборлоштурулган жылытууга болгон жүктү олуттуу түрдө азайтып, энергиянын кайра жаралуучу булактарынын натыйжалуулугун жогорулата аларын тастыктайт. Сунушталган ыкмалар заманбап энергияны үнөмдөөчү имараттарды долбоорлоодо, өзгөчө тоолуу аймактарда жана жылытуу мезгили узак болгон аймактарда колдонулат. Ошентип, бул изилдөө жергиликтүү климаттык өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен күн энергиясын туруктуу жана натыйжалуу пайдаланууну камсыз кыла ала турган күн жылытуу системаларын практикалык ишке ашыруу үчүн чоң мааниге ээ
Библиографиялык шилтемелер
Akparaliev RA, Mederov TT, Obozov ADzh, Ashimbekova B. Analysis of solar radiation data to create a resource map. Sci Educ Eng. 2022;2(74):29–35. DOI: 10.54834/16945220_2021_2_29
International Energy Agency. Space heating [Internet]. Paris: IEA. [cited 2023 September]. Available from: https://www.iea.org/reports/space-heating
Avezova NR, Avezov RR, Samiev KA, Kakharov SK. Сomparative heating performance and engineering economic indicators of the “trombe wall” system in different climate zones of Uzbekistan. Appl Sol Energy. 2021;57(2):128–34. DOI: 10.3103/S0003701X21020031
Khamraev SI. Study of the combined solar heating system of residential houses. In: Proceedings of the II International Conference on Current Issues of Breeding, Technology and Processing of Agricultural Crops, and Environment (CIBTA-II-2023). Vol. 71. Les Ulis: EDP Sciences; 2023. P. 1–8. DOI: 10.1051/bioconf/20237102017
Wang Sh, Shi F, Zhang B, Zheng J. The passive design strategies and energy performance of a zero-energy solar house: Sunny inside in solar decathlon China 2013. J Asian Archit Build Eng. 2018;15(3);543–8. DOI: 10.3130/jaabe.15.543
Bird RE, Hulstrom RL. Simplified clear sky model for direct and diffuse insolation on horizontal surfaces. Golden (CO): Solar Energy Research Institute; 1981.
Bastien D, Athienitis AK. Methodology for selecting fenestration systems in heating dominated climates. Appl Energy. 2015;154:1004–19. DOI: 10.1016/j.apenergy.2015.05.083
Faye I, Ndiaye A, Mamadou E. Influence of the incidence angle modifier and radiation on the performance of textured and non textured monocrystalline silicon solar cells. In: Solar Cells: Theory, Materials and Recent Advances. London: IntechOpen; 2021. Chapter 8. DOI: 10.5772/intechopen.96160
Duffy J, Beckman WA. Solar Engineering of Thermal Processes. 2ed ed. Hoboken: Wiley-Interscience; 1991.
Obozov ADzh, Botpaev RM. Renewable energy sources: Textbook for universities. Bishkek: [s.n.]; 2010. 224 P.
Hudson Architects. Free energy: optimising orientation and glazing for solar gains [Internet]. [cited 2025 Jul 7]. Available from: https://hudsonarchitects.co.uk/journal/architectural-insights/free-energy-optimising-orientation-and-glazing-for-solar-gains/
Iqbal M, Liu BYH. A model for estimating solar radiation on tilted surfaces using hourly data. Sol Energy. 1980;24(1):37–46.
Gueymard CA. The sun’s total and spectral irradiance for solar energy applications and solar radiation models. Sol Energy. 2004;76(4):423–53. DOI: 10.1016/j.solener.2003.08.039
Muneer T, Gueymard C, Kambezidis H. Solar radiation and daylight models. 2nd ed. London: Routledge; 2004. 392 P. DOI: 10.4324/9780080474410
When heating was turned on in Bishkek over the last 18 years – schedule [Internet]. [cited 2022 October 25]. Available from: https://ru.sputnik.kg/20221025/bishkek-otoplenie-sezon-nachalo-grafik-1069326818.html
Zhong L, Wu D, Zhang B, Zhang Y, Liang X. study on the impact of design parameters of photovoltaic combined vacuum glazing (PVCVG) on the energy consumption of buildings in Lhasa. Build. 2025;15(4):649. DOI: 10.3390/buildings15040649
Mehta K, Ehrenwirth M, Trinkl C, Zörner W, Greenough R. A parametric study on the feasibility of solar-thermal space heating and hot water preparation under cold climates in Central Asian rural areas. In: Proceedings of the 13th International Conference on Solar Energy for Buildings and Industry (EuroSun 2020). Athens (virtual). Brussels: International Solar Energy Society (ISES); 2020. DOI: 10.18086/eurosun.2020.04.03
Mo W, Zhang G, Yao X, Li Q, DeBacker BJ. Assessment of passive solar heating systems’ energy saving potential across varied climatic conditions: The development of the passive solar heating indicator (PSHI). Build. 2024;14(5):1364. DOI: 10.3390/buildings14051364
Renaldi R, Friedrich D. Techno economic analysis of a solar district heating system with seasonal thermal storage in the UK. Appl Energy. 2019;236:388–400. DOI: 10.1016/j.apenergy.2018.11.030
Herrando M, Markides CN. Hybrid PVT systems for domestic heat and power in the UK: Techno economic analysis. Appl Energy. 2016;161:512–32. DOI: 10.1016/j.apenergy.2015.09.025
Olgyay A, Olgyay V. Solar control and shading devices. Princeton: Princeton University Press; 1957. 201 P. DOI: 10.1002/qj.49708436029
Liu BYH, Jordan RC. The Interrelationship and characteristic distribution of direct, diffuse and total solar radiation. Sol Energy. 1960;4(3):1–19. DOI: 10.1016/0038-092X(60)90062-1
Жүктөөлөр
Жарыяланды
Кандай шилтеме берүү керек
Саны (чыгарылыш)
Бөлүм
Лицензия
Copyright (c) 2026 Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы. Математика. Физика. Техника
