КАРЛУК УРУУЛАРЫНЫН АТАЛЫШТАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948874_2025_2(6)_8%20Ачкыч сөздөр:
карлуктар, булак, печенег, түрк тарыхы, тухсилерАннотация
Белгилүү мажар чыгыш таануучусу Карой Сеглединин (1914-1996) карлук урууларынын аттары жана курамы боюнча макаласы 1949-жылы “Magyar Nyelv” (Мажар тили) журналында жарык көргөн. Бирок кыргыз тарых илиминде жана тил багытындагы изилдөөлөрдө аталган макала изилдөөчүлөрдүн көз жаздымында калып келет. Бул мүчүлүштүктү толуктоо жана жалпы эле окурмандар үчүн макала кыргыз тилине которулду. Цегледи кытай жана араб жазма булактарын салыштырып талдап, карлук этнонимдерин, алардын ар кыл салттардагы ар кандай берилиштерин, орто кылымдар жылнаамаларында колдонулушун изилдейт. Айрыкча айрым урууларды аныктоого, алардын Борбордук Азиянын этносаясий түзүлүшүндөгү ээлеген ордуна, алгачкы орто кылымдардагы тарыхый процесстердеги карлуктардын ролуна өзгөчө көңүл бурулат. Бул котормо кыргыз илимине маанилүү тарыхнаама материалды киргизип, карлуктардын тарыхын жана этникалык курамын тереңирээк изилдөөгө шарт түзөт. Макаланын аягында изилдөөчүлөргө ыңгайлуу болуусу үчүн пайдаланылган адабияттардын толук тизмеси берилди (макаланын түп нускасында берилген эмес).
Библиографиялык шилтемелер
Antiquitas Hungarica I. (1948). Evfolyam, 1-2 Szam. Budapest: VIII. K. Muzeum Körut, 68.
Bartold, V. (1927). Orta Asya Türk tarihi hakkinda dersler. Istanbul: Evkaf Matbaasi.
Chavannes, Edouard. (1903). Documents sur les Tou-Kiue (Turks) Occidentaux. St. Petersburg: Academie Impèriale des Sciences.
Czeglédy, Károly. (1949). A kunok eredetéről (Кумандардын келип чыгышы тууралуу). Magyar Nyelv XLV, 43-50. Budapest: Kiadja A Magyar Nyelvtudományi Társaság.
Dezső, Pais. (1921). Kék-kend (Кеккенд уруусу тууралуу). Kőrösi-Csoma-Archivum, I. (1921—1925), 270-276. Budapest: Kiadói varrott papírkötés
Györffy, György (1940). Besenyők és magyarok (Печенегдер жана мажарлар). Különlenyomat a Kőrösi-Csoma Archivum I. kiegészítő kötetéből, 397-500. Budapest: Kiadói varrott papírkötés.
Harmatta, J. (1946). Színes lovú népek (Түстүү аттуу элдер). Magyar Nyelv, XLII, 26-34. Budapest: Kiadja A Magyar Nyelvtudományi Társaság.
Kmoskó, Mihály. (1927). Keleti királyok címeinek jegyzéke (Чыгыш өкүмдарларынын наамдарынын тизмеси). Magyar Nyelv, XXIII, 288-293. Budapest: Kiadja A Magyar Nyelvtudományi Társaság.
Kmoskó, Mihály. (1929). Muhammad al-‘Aufî anekdotagyűjteménye negyedik részének XVI. fejezete (Мухаммад аль-Ауфинин анекдоттор жыйнагынын төртүнчү бөлүгүнүн XVI бөлүмү). Történeti Szemle, 14, 14–54.
Ligeti, L. (1936). Tibeti források Közép-Ázsia történetéhez (Борбор Азиянын тарыхы боюнча тибет булактары). Kőrösi-Csoma-Archivum (KCsA) I. Kötet. Budapest: Kiadói varrott papírkötés.
Minorsky, V. (1942). Sharaf al-Zamān Ṭāhir Marvazī. On China, the Turks, and India. Arabic text (circa 1120) with an English translation and commentary by V. Minorsky. (James G. Forlong Fund, Vol. XXII.) London: Royal Asiatic Society.
(MHK). Isztakhri, Ibn ‘Haukal. (1900). A magyar honfoglalás kútfői: a honfoglalás ezredéves emlékére. Pauler, G., Szilágyi, Sándor, eds, pp. 216-235. Budapest: Magyar Tudományos Akadémia.
Moravcsik, Gyula. (1958). Byzantinoturcica I. Die byzantinischen Quellen der Geschichte der Türkvölker. Zweite Durchgearbeitete Auflage. Berlin: Akademie-Verlag.
Németh, Gyula (1922). A besenyők ismeretéhez (Печенегтер менен таанышуу). Magyar Nyelv XVIII, 2-7. Budapest: Kiadja A Magyar Nyelvtudományi Társaság.
Németh, Gyula (1930). A honfoglaló magyarság kialakulása (Баскынчы мажарлардын түзүлүшү). Hornyánszky Viktor R.-T. M. K. Udv. Könyvnyomda, Budapest.
Togan, A. Z. Velidi. (1939). Ibn Fadlan's Reisebericht. Leipzig: Kommissionsverlag F.A. Brockhaus.
Бартольд, В.В. (1897). Отчёт о поездке в Среднюю Азию с научною целью. 1893-1894 гг. Санкт-Петербург: Типография Императорской Академии наук.
