КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ЖАШТАРДЫН БААЛУУЛУК БАГЫТТАРЫНЫН ЗАМАНБАП ДЕТЕРМИНАЦИЯСЫ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948823_2026_1(7)_4Ачкыч сөздөр:
жаштар, детерминация, баалуулук багыттар, Уңгужол доктринасы, аксиология, гибриддүү модель, трансформация, постсоциалисттик коом, модернизация, постмодернизация концепциясыАннотация
Макалада Кыргызстан жаштарынын баалуулук багыттарынын заманбап детерминациясы дисциплиналар аралык контекстте изилденет. Коомдогу социалдык, экономикалык жана маданий өзгөрүүлөр жаштардын аксиологиялык позицияларынын заманбап коомдун динамикалык өзгөрүүлөрүнө ылайык кайра түзүлүп жаткандыгы чагылдырылат. Изилдөөнүн максаты болуп жаштардын баалуулук багыттарын аныктоо жана социалдык, маданий жана экономикалык факторлордун таасирин талдоо саналат. Изилдөөдө 370 респонденттин катышуусу менен сандык социологиялык сурамжылоо жүргүзүлүп, салттуу (үй-бүлө, ден соолук, коомдук жоопкерчилик) жана заманбап (жеке ийгилик, автономия, карьера) баалуулуктардын айкалышы талдоого алынды. Натыйжалар жаштардын баалуулук системасы гибриддүү жана адаптациялык мүнөзгө ээ экенин, социалдык тармактар, билим берүү жана экономикалык шарттар менен тыгыз байланышта экенин көрсөтөт. Изилдөө жаштар саясаты жана билим берүү программаларын оптималдаштырууга практикалык негиз түзөт. Уңгужол доктринасы жаштардын иденттүүлүк, лидерлик жана социалдык активдүүлүк потенциалын өнүктүрүүнү, ошондой эле улуттук баалуулуктарды сактоону, бекемдөөнү негизги артыкчылыктуу багыт катары аныктаган стратегиялык документ катары каралды.
Библиографиялык шилтемелер
Ануфриева Ю.В. Изучение ценностных ориентаций в системе непрерывного образованияissn 1991-5497. мир науки, культуры, образования. № 6 (61) 2016 с. 232-236 file:///C:/Users/user/Downloads/izuchenie-tsennostnyh-orientatsiy-v-sisteme-nepreryvnogo-obrazovaniya.pdf
Байбосунова Г.У. Джунушалиева З.А. Трансформация ценностей современной кыргызской молодежи (философско-психологический анализ) Бюллетень науки и практики / Bulletin of Science and Practice https://www.bulletennauki.ru Т. 10. №12 2024 https://doi.org/10.33619/2414-2948/109 https://cyberleninka.ru/article/n/transformatsiya-tsennostey-sovremennoy-kyrgyzskoy-molodezhi-filosofsko-psihologicheskiy-analiz/viewer , https://www.bulletennauki.ru/
Бороноев Асалхан Ользонович, Ценности, символы, представления и традиции малой родины П.А. Сорокина в траектории его жизни.// Общество. Среда. Развитие (Terra Humana) №3. 2021г., с.17-23 // https://cyberleninka.ru/article/n/tsennosti-simvoly-predstavleniya-i-traditsii-maloy-rodiny-p-a-sorokina-v-traektorii-ego-zhizni#:
Доктрина Кыргызской Республики «Национальный дух - мировые высоты» Утвержденная Указом Президента КР от 18 декабря 2024 года УП № 369; https://cbd.minjust.gov.kg/18-11/edition/23328/ru
Орунбаева Г.Ж., Шарипова Э.К. Иденттүүлүк: философиялык анализ // Bulletin of Osh State University. – 2014. – No. 4-2. – P. 183-188. – EDN YSYNSQ. https://elibrary.ru/item.asp?id=32645521
Инглхарт Р., Вельцель К. Модернизация, культурные изменения и демократия: последовательность человеческого развития. М.: Новое изд-во, 2011. 462 с.
Инглхарт, Р. (1997). Модернизация и постмодернизация: Культурные, экономические и политические изменения в 43 обществах. Принстон: Princeton University Press.
Клакхон Ф., Стродтбек Ф. (1961). Вариации ценностных ориентаций. Эванстон: Row, Peterson. Рокич, М. (1973). Природа человеческих ценностей. Нью-Йорк: Free Press.
Курбанбаев, К. А. Инсандын социалдашуу процессиндеги искусствонун ролу / К. А. Курбанбаев // Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы. Философия. Социология. Политология. – 2025. – No. 2(6). – P. 191-196. – DOI 10.52754/16948823_2025_2(6)_24. – EDN HUPVZI. https://elibrary.ru/item.asp?id=88933494
Леонтьев Д.А. Методика изучения ценностны хориентаций. М., 1992. https://ru.scribd.com/document/
Милтон Рокич. The Nature of Human Values и Understanding Human Values. (1973) https://www.simonandschuster.com/books/Understanding-Human-Values/Milton-Rokeach
РындинаА.С. Истоки теории ценностей в социологии и направления ее развития. Вестник РУДН. Серия: Социология. 2021. Т. 21. No 3. С. 590–609
Сейдалиева, М. К. Саламаттыкты сактоодогу биоэтиканын дүйнөкараштык милдеттери / М. К. Сейдалиева, А. Жаркынбай Кызы, Ж. Жаркынбай Кызы // Вестник Ошского государственного университета. – 2022. – No. 4. – P. 110-117. – DOI 10.52754/16947452_2022_4_110. – EDN LCCRGL. https://elibrary.ru/item.asp?id=50047536
Сейдалиева, М., Жаркынбай кызы, А., Жаркынбай кызы , Ж. (2022). Саламаттыкты сактоодогу биоэтиканын дүйнөкараштык милдеттери. Ош мамлекеттик университетинин Жарчысы, (4), 110–117. https://doi.org/10.52754/16947452_2022_4_110
Шарипова, Э. К. Нравственное сознание в новых социокультурных условиях / Э. К. Шарипова, А. Т. Акматалиев, Н. Н. Камбарова // Современная социологическая наука: ключевые тренды и перспективы исследования общества : сборник научных трудов V Международной конференции, Казань, 20–21 мая 2022 года. – Казань: Издательство Казанского университета, 2022.-С. 127-133. – EDN JSKUGF. https://elibrary.ru/item.asp?id=49268423
Шварц, Ш. (1992). Универсалии в содержании и структуре ценностей: Теоретические достижения и эмпирические проверки в 20 странах. В кн.: М. Занна (ред.), Advances in Experimental Social Psychology (т. 25, с. 1–65). Сан-Диего: Academic Press.
Daniel, E., Schiefer, D., Möllering, A., Benish-Weisman, M., Boehnke, K., & Knafo, A. (2012). Дифференциация ценностей в подростковом возрасте: роль возраста и культурной сложности. Child Development, 83(1), 322–336. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2011.01694.x
Value Differentiation in Adolescence: The Role of Age and Cultural Complexity Get access Arrow Ella Daniel , David Schiefer , Anna Möllering , Maya Benish-Weisman , Klaus Boehnke, Ariel Knafo. Child Development, Volume 83, Issue 1, January/February 2012, Pages 322–336, https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2011.01694.x. Published: 25 January 2012
