ЦИВИЛИЗАЦИЯЛАРДЫН ЖАНА ДООРЛОРДУН КЕСИЛИШИНДЕГИ ТҮРКТӨДҮН АТЧЫЛЫК ЖАНА АТТУУ АСКЕРЧИЛИК САЛТТАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.52754/16948823_2025_2(6)_14Ачкыч сөздөр:
түрктөр, жылкы чарбасы, атчан аскерлер, селжуктар, Византия, аскердик өнөр, атчан жаачылар, орто кылымдагы аскерлерАннотация
Бул макалада түрктөрдүн жылкы чарбасынын жана атчан аскерлеринин салттары цивилизациялардын жана тарыхый доорлордун кесилишиндеги калыптануу жана өнүгүү контекстинде каралат. Селжук мамлекетинин жана Византия империясынын конкреттүү мисалдарын колдонуу менен жылкы чарбасынын системаларын, атчан аскерлердин бөлүктөрүн уюштурууну жана түрк жана европалык армиялардын аскердик өнөрүнүн принциптерин салыштырмалуу талдоосуна өзгөчө көңүл бурулат. Жазуу булактарына, археологиялык материалдарга жана аскердик тарых маалыматтарына таянып, талаа жана тоо-талаа шарттарына ылайыкташтырылган чыдамкай, кыймылдуу аттарды өстүрүүгө багытталган түрк жылкы чарбасынын өзгөчөлүктөрү, ошондой эле анын жогорку маневрдүү атчан аскерлерди өнүктүрүүдөгү ролу талданат. Византиянын жылкы чарбасынын жана атчан аскерлеринин салты байыркы жана кеч Рим аскердик мурастарына таянып, оор атчан аскерлерге жана туруктуу армияга багытталган институтташтырылган система катары каралат. Макалада ошондой эле Селжук жана Византия аскердик системаларынын ортосундагы тирешүү жөн гана аскердик чыр-чатак эмес, эки башка аскердик жана маданий моделдин кагылышуусу болгону көрсөтүлөт. Мобилдүүлүккө, маневрдүү согуштук тактикага жана атчан жаачыларды кеңири колдонууга негизделген түрк атчан аскерлери Жакынкы Чыгышта жана Кичи Азияда аскердик жана саясий тең салмактуулукту өзгөртүүдө маанилүү ролду ойногон.
Библиографиялык шилтемелер
Angold, Michael – The Byzantine Empire, 1025–1204: A Political History, London, 1997, 392 p.
Bosworth, C. E. – The Mediaeval Islamic Underworld, London, 1968, 211 p.
Cahen, Claude – Pre-Ottoman Turkey: A General Survey of the Material and Spiritual Culture and History c. 1071–1330, New York, 1968, 458 p.
Cheynet, Jean-Claude – Pouvoir et contestations à Byzance (963–1210), Paris, 1990, 520 p.
Haldon, John – Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture, Cambridge, 1997, 527 p.
Kennedy, Hugh – The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In, London, 2007, 421 p.
Lambton, Ann K. S. – Landlord and Peasant in Persia, London, 1953, 459 p.(1981)
Lambton, Ann K. S. – State and Government in Medieval Islam, London, 1981, 364 p.(1988)
Peacock, Andrew – Early Seljuks: Politics, Society and Culture, London, 2015, 280 p.
Sinor, Denis – The Cambridge History of Early Inner Asia, Cambridge, 1990, 500 p.
Гусейн-заде Рауф, Сельджукская эпоха истории Кавказа, Москва- 2012, 186 стр.
